numer w wersji drukowanej i cyfrowej oraz zdjęcia archeologa czysczącego mozaikę w Ptolemais

Archeologia Żywa 4 (102) 2026

W najnowszym numerze „Archeologii Żywej” przyglądamy się mozaikom: od warsztatu rzymskich mistrzów i odkryć polskich archeologów w Nea Pafos, Apsaros oraz Ptolemais po bizantyjskie dekoracje i szklane kostki z piastowskiej kaplicy w Poznaniu. Sprawdzamy też, jak takie zabytki konserwować i zachować dla przyszłych pokoleń. … Czytaj więcej…

Runowa strona średniowiecznej tkaniny z Borgund z długimi, mocno skręconymi nićmi wełnianymi.

Skręcona wełna z Borgund. Jak odtworzono tkaninę sprzed około 900 lat?

Ma zaledwie 8 × 10 cm, został znaleziony ponad 60 lat temu i przez długi czas pozostawał jednym z wielu organicznych zabytków z opuszczonego miasta Borgund. Dopiero szczegółowe badania włókien, splotu i węzłów oraz seria eksperymentów pokazały, jak mógł wyglądać gotowy produkt i ile … Czytaj więcej…

Porównanie wielkości fasad świątyń w Salaminie, Amathous i Kourion z hipotetyczną budowlą z Latsithkia.

Nieznana świątynia pod Kourion? Kamienne fragmenty wskazują na rzymską budowlę kultową

Odkryty blisko 30 lat temu na jednym ze wzgórz w pobliżu starożytnego Kourion na Cyprze zespół kamiennych elementów architektonicznych czekał na opracowanie. Nowa analiza wskazuje, że mogły pochodzić z nieznanej dotąd budowli wzniesionej pod koniec I wieku n.e. Jej skala, dekoracja i położenie sugerują … Czytaj więcej…

Kruche ślady przeszłości. Wrocław i Gdańsk w świetle znalezisk szklanych od XIV do XVII wieku

Kruche ślady przeszłości. Wrocław i Gdańsk w świetle znalezisk szklanych od XIV do XVII wieku

Projekt „Kruche ślady przeszłości. Wrocław i Gdańsk w świetle znalezisk szklanych od XIV do XVII wieku” ma na celu zbadanie sieci handlowych oraz charakteru lokalnej produkcji szkła w dwóch ważnych ośrodkach miejskich późnego średniowiecza i wczesnej nowożytności. Badacze spróbują ustalić, skąd trafiały do Wrocławia … Czytaj więcej…

Uczta przedstawiona na Tkaninie z Bayeux. Biskup Odo błogosławi jedzenie i napoje podczas posiłku poprzedzającego bitwę pod Hastings w 1066 rok

Co gotowali wikingowie w Anglii? Okazuje się, że nie ryby

Skandynawscy osadnicy przybywali do Anglii ze świata, w którym ryby odgrywały ważną rolę w gospodarce i diecie. Czy po migracji nadal przygotowywali je w podobny sposób? Naukowcy zajrzeli do ceramicznych naczyń sprzed ponad 1000 lat. Porównanie zabytków z Anglii i Danii przyniosło wynik mówiący … Czytaj więcej…

Brama Tokry w ruinach starożytnego Ptolemais w Libii, widok na dwie zachowane wieże od zachodu

Po co budowniczowie Bramy Tokry w Ptolemais zostawili aż 626 znaków?

Na kamiennych blokach jednej z najlepiej zachowanych budowli starożytnego Ptolemais w dzisiejszej Libii widnieją setki niewielkich znaków, które przez długi czas pozostawały na marginesie badań. Ich nowa analiza pozwala zajrzeć za kulisy hellenistycznego placu budowy i odtworzyć, jak oraz kiedy powstawała monumentalna Brama Tokry. … Czytaj więcej…

Prof. Patrycja Prządka-Giersz odsłania pochówek młodego mężczyzny z metalowymi przedmiotami w Castillo de Huarmey

Z Boliwii do Peru? Grudka z grobu Wari zdradza kontakty sprzed około 1000 lat

Wśród przedmiotów złożonych w grobie młodego mężczyzny w Castillo de Huarmey znajdowała się bezkształtna grudka, bardziej przypominająca odpad niż cenny zabytek. Najnowsze analizy wykazały jednak, że zachowała informacje o wytopie brązu arsenowego i kontaktach obejmujących znaczną część Andów. Społeczności Wari stworzyły w okresie Horyzontu … Czytaj więcej…

Zamek Bolków z lotu ptaka oraz okładka pierwszego tomu „Zamków i dworów obronnych na Śląsku”

Śląskie zamki pod jednym dachem. Katalog o księstwie świdnickim już jest dostępny!

Od monumentalnego Książa i Bolkowa po porośnięte lasem relikty zamków górskich, dawne dwory rycerskie i ledwie widoczne w terenie kopce. Internetowy „Katalog zamków i dworów obronnych Śląska” ma zebrać rozproszoną wiedzę o setkach takich miejsc. Jednym z najważniejszych rezultatów projektu jest pierwszy tom poświęcony … Czytaj więcej…

Zwęglony, zwinięty papirus leżący na stole podczas skanowania; na jego powierzchni widoczne są czerwone linie lasera.

Papirus z Herkulanum odczytany po niemal 2000 lat! Przełom dzięki sztucznej inteligencji

Po niemal 2000 lat naukowcy odczytali od początku do końca zachowaną część zwęglonego zwoju, nie rozwijając go nawet o milimetr. Okazuje się, że sztuczna inteligencja potrafi pomóc rozpoznawać atrament na podstawie mikroskopijnych nierówności papirusu. Jest to wynik wieloetapowej pracy łączącej potężne źródła promieniowania rentgenowskiego, … Czytaj więcej…

Widok z drona na wzgórza, dolinę i wykopaliska na stanowisku Bushat w północnej Albanii.

Nowe odkrycia w zaginionym mieście Ilirów

Bushat to położone w północnej Albanii (ok. 10 km na południe od współczesnej Szkodry) iliryjskie stanowisko osadnicze, które stanowi bardzo już rzadki w Europie przykład „zaginionego miasta” – jeszcze do niedawna całkowicie wymazanego nie tylko z map, ale i z ludzkiej pamięci, nawet pamięci … Czytaj więcej…

Działalność czasopisma „Archeologia Żywa” w latach 2026–2027 jest dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego – w ramach programu „Czasopisma 2026”.