Podział na epoki historyczne i archeologiczne

W historii wyróżniamy tradycyjnie 5 epok: prehistoria, starożytność, średniowiecze, nowożytność i współczesność. Co nauka to jednak inny podział. Na tej stronie znajdziesz te według trzech najważniejszych nauk dla dziejów ludzkości – historii, historii sztuki i archeologii.

Jeśli trafiłeś na tę stronę poszukując odpowiedzi na prawdopodobnie najczęściej zadawane i jednocześnie najnudniejsze zadanie na historii: „Wymień epoki historyczne i ich granice czasowe” to wszystko co Cię interesuje znajdziesz w poniższych 5 punktach.

Podział na epoki historyczne

  1. Prehistoria (od ok. 2,6 mln lat temu do 4000/3500 lat p.n.e.) – od początków ludzkości do wynalezienia pisma
  2. Starożytność (od ok. 3 500 lat p.n.e. do 476 r. n.e.- od wynalezienia pisma do upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego
  3. Średniowiecze (od 476 r do 1492 r.) – od upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego najczęściej do odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba
  4. Nowożytność (od 1492 r. do 1789 r.) – najczęściej od odkrycia Ameryki do wybuchu rewolucji francuskiej
  5. Epoka XIX wieku (od 1789 r. do 1914 r.) – od rewolucji francuskiej do wybuchu I wojny światowej
  6. Współczesność (od 1914 r. do dziś) – nie trzeba chyba tłumaczyć?

Jednak jeśli naprawdę interesujesz się przeszłością i pragniesz poszerzyć swoją wiedzę, a pytania w stylu gdzie odkryto najstarsze szczątki człowieka w Polsce, jak zbudowano piramidy, które 10 budynków było najwyższych w starożytności, czy jak powstała Polska, nie dają Ci zasnąć, to jesteś w najlepszym miejscu do rozpoczęcia prawdziwiej nauki – a wszystko zaczęło się w paleolicie.

Najpierw jednak podstawy. Każda nauka dzieli umownie przeszłość na różne epoki i okresy wedle swoich potrzeb, a te dzielą czasem na jeszcze mniejsze, i jeszcze mniejsze. Co to znaczy, że podział na epoki jest umowny? Każde dwie epoki teoretycznie rozdziela tzw. cezura, czyli przełomowe wydarzenie, które ktoś uznał, że w jakiś sposób odmieniło historię świata. Brzmi niedorzecznie? Oczywiście, bo to totalna bzdura. W momencie odkrycia zwykle nikt nie zdawał sobie z tego sprawy, ale my naukowcy lubimy porządek. Z tego też wynika sporo problemów bo nie wszyscy za graniczne przyjmują te same daty. Przykładowo za koniec średniowiecza czasem wymienia się początek reformacji (1517 r.) lub upadek Cesarstwa Wschodniorzymskiego (1453 r.).

Archeologia w temacie periodyzacji dziejów ma o wiele więcej wspólnego z historią sztuki, bo obie te dyscypliny bardziej przyjmują do wiadomości, że byle wydarzenie nie jest w stanie zmienić świata. To jego skutki i wynikłe po nim procesy są tak naprawdę ważne. Nie mówiąc już o tym, że w różnych zakątkach Ziemi wszystko działo się w różnym czasie, bo dopiero od niedawna mamy tak szybki przepływ informacji. I tak w periodyzacji sztuki dla historii ziem dzisiejszej Polski w dużym uogólnieniu wygląda to tak:

Periodyzacja dziejów według historii sztuki

  1. Prehistoria
  2. Starożytność
  3. Średniowiecze
    1. Sztuka romańska (od ok. X w. n.e. do XII w.)
    2. Sztuka gotycka (od XIII do XV w.)
  4. Nowożytność
    1. Renesans i manieryzm (od końca XVI do połowy XVII w.)
    2. Barok i rokoko (od końca XVI do poł. XVIII w.)
  5. XIX i XXI w.
    1. Klasycyzm (ok. 1760 – 1830)
    2. Romantyzm i pozytywizm (od końca XVIIII w. do lat 40. XIX w.) – przy czym w Polsce impresjonizm przyjęto raczej bez szału
    3. Młoda Polska (1890 – 1918) – czyli nasza odmiana modernizmu
    4. Dwudziestolecie międzywojenne – i tu już modernizm pełną parą
    5. Po 1945 – sztuka współczesna, przy czym w czasach PRL obowiązującym nurtem był socrealizm, co zakończyło się w 1989 r.

Podział prehistorii na epoki, a po ukośniku przedziały czasowe epok archeologicznych dla ziem dzisiejszej Polski

  1. Epoka kamienia (ok. 2,6 mln lat – 3400/2000 p.n.e.)
    1. Paleolit (ok. 2,6 mln lat – 11000 p.n.e.) / (ok. 500000 – 8000 p.n.e.)
    2. Mezolit (ok. 10000 – 5000 p.n.e.) / (ok. 8000 – 4800 p.n.e.)
    3. Neolit (ok. 9000 – 3400 p.n.e.) / (ok. 5200 – 2300 p.n.e.)
  2. Epoka brązu (ok. 3400 – 1200 p.n.e.) / (ok. 2300 – 700 p.n.e.)
  3. Epoka żelaza (ok. 1200/700 p.n.e. do starożytności/średniowiecza)
  4. Starożytność
  5. Średniowiecze
  6. Nowożytność
  7. Współczesność

Nas, archeologów, najbardziej jednak ciekawi właśnie prehistoria, czyli paleolit, mezolit, neolit, epoka brązu i epoka żelaza. To najdłuższy okres w naszych dziejach, a tak często pomijany przez wielu. Nauczyliśmy się wówczas podstaw tego, co dziś pozwala nam tracić bezsensownie czas na czytanie takich głupot jak chociażby podział na epoki historyczne. Choć i są wśród nas pasjonaci starożytności, średniowiecza, nowożytności czy współczesności, bo wiele metod badawczych pozwala na odkrycia, które innym naukom się nie śniły. No ale skoro już doszliśmy tak daleko to może warto zacząć tak naprawdę od początku?

prenumeruj archeologia żywa
Wspieraj jedyne w Polsce czasopismo archeologiczne pisane ludzkim językiem i zamów prenumeratę już dziś!

PALEOLIT

Epoka kamienia jest najstarszym i najdłuższym etapem w dziejach ludzkości. Jej początki sięgają 2,6 miliona lat temu, kiedy wczesne istoty ludzkie w Afryce zaczęły wytwarzać narzędzia kamienne, a zamyka ją upowszechnienie narzędzi z brązu, które w Europie nastąpiło przed 4 tysiącami lat. Podział epoki kamienia wygląda tak: paleolit, czyli starsza epoka kamienia, mezolit – środkowa epoka kamienia, oraz neolit czyli młodsza epoka kamienia. Epokę paleolitu cechowały: duża zależność człowieka od środowiska przyrodniczego; wolne tempo przemian w gospodarce, technologii i kulturze, zwłaszcza w początkowych stadiach rozwoju, oraz podobieństwo sposobów życia na odległych od siebie obszarach. Niektórzy mogą Wam również wmawiać, że działo się wówczas niewiele, jednak to nieprawda! Świadczy to tylko o tym jak mało te osoby wiedzą o odległej przeszłości ludzi.

Czytaj więcej…

Wiemy więcej o neandertalskich mieszkańcach Jaskini Stajnia

Co najmniej 46 tys. lat temu w Jaskini Stajnia (Jura Krakowsko-Częstochowska) przebywali neandertalczycy. Właśnie do nich należały dwa zęby, których analizy, m.in. genetyczne, zakończył niedawno międzynarodowy zespół naukowców. Badania zębów neandertalczyków z Jaskini Stajnia przeprowadzili naukowcy z Uniwersytetów: Wrocławskiego i Śląskiego, Instytutu Systematyki i … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Wiemy więcej o neandertalskich mieszkańcach Jaskini Stajnia

MEZOLIT

Mezolit – inaczej środkowa epoka kamienia to okres trwający od około 11 000 – 7 000 p.n.e. na Bliskim Wschodzie i około 8 000 – 4 800 p.n.e. na terenach Niżu Środkowoeuropejskiego, stanowiący stopniowe przejście od paleolitu do neolitu i związany z postępującymi przemianami klimatycznymi związanymi z końcem zlodowaceń.

Czytaj więcej…

Paleolityczni łowcy nie opuścili swych ziem pod koniec epoki lodowcowej

Teren obecnej Polski nie opustoszał pod koniec ostatniej epoki lodowcowej ok. 9500 lat p.n.e. Był dalej zamieszkiwany przez łowców reniferów, którzy stopniowo przystosowali się do życia w coraz cieplejszym klimacie – wynika z analiz polskich naukowców opublikowanych w „Journal of World Prehistory”. W ciągu … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Paleolityczni łowcy nie opuścili swych ziem pod koniec epoki lodowcowej

O poznańskiej wyprawie w głąb algierskiej Sahary

Polskie dokonania archeologiczne w Afryce Północnej, głównie za sprawą Kazimierza Michałowskiego, wiążą się przede wszystkim z Egiptem i Sudanem. Od ponad pięćdziesięciu lat kolejne pokolenia badaczy skutecznie kontynuują jego dzieło, coraz bardziej poszerzając zakres podejmowanej problematyki. Jednym z polskich badaczy, który znacznie przyczynił się … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… O poznańskiej wyprawie w głąb algierskiej Sahary

NEOLIT

Na epokę neolitu przypada ważny etap formowania się struktur etnicznych zasadniczych dla dalszego rozwoju Europy. Najistotniejsze znaczenie miał proces indoeuropeizacji, obejmujący także ziemie Polski. Ludy, które posługiwały się językiem praindoeuropejskim, pojawiły się prawdopodobnie już w IV tysiącleciu p.n.e. Ich jedność językowa rozpadła się u schyłku tego tysiąclecia.

Czytaj więcej…

Archeolodzy poszukują zaginionych megalitów Wielkopolski

Pierwsze grobowce megalityczne sprzed kilku tysięcy lat odkryto w Wielkopolsce dopiero w XXI w. Zdaniem archeologów jest ich jednak zdecydowanie więcej, dlatego rozpoczęli ich poszukiwania. Pierwsze wyniki są obiecujące. Grobowce megalityczne typu kujawskiego (określenie to wzięło się od Kujaw, gdzie odkryto dotychczas najwięcej podobnych … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Archeolodzy poszukują zaginionych megalitów Wielkopolski

Osada w Olszanicy – o pierwszych rolnikach pod dzisiejszym Krakowem

W latach 1967-1980 badania wykopaliskowe prowadzili tu polscy i amerykańscy archeolodzy ze State University of New York w Buffalo, University of Michigan i z Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk. O pozostałościach jednej z najstarszych osad pierwszych rolników na terenie Polski odkrytej w … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Osada w Olszanicy – o pierwszych rolnikach pod dzisiejszym Krakowem

„Rondele – wielka zagadka sprzed 7000 lat” – o filmie

Film „Rondele – wielka zagadka sprzed 7000 lat” to fabularyzowany dokument, prowadzący widza po ziemiach naszego kraju i Europy sprzed 7 tys. lat. Dzięki plenerom, scenografii, rekonstruktorom, animacjom 3D i precyzyjnie zaplanowanym kadrom, zobaczymy świat, który już dawno przestał istnieć. Punktem wyjścia do filmu … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… „Rondele – wielka zagadka sprzed 7000 lat” – o filmie

EPOKA BRĄZU

Nazwa tej epoki pochodzi od używanych wówczas powszechnie narzędzi z nowo wprowadzonego surowca – brązu, czyli stopu miedzi z cyną. Epoka ta ma zróżnicowane ramy czasowe, zależne od terenu występowania. Najwcześniej, w Egipcie i na Bliskim Wschodzie (Dżemdet Nasr), za początek epoki brązu przyjmuje się umownie rok 3400 p.n.e., w Europie Południowej 2800 p.n.e., na terenach dzisiejszych wschodnich Niemiec i zachodniej Polski 2200 p.n.e. Koniec epoki brązu przypada na lata 1000–700 p.n.e.

Czytaj więcej…

Mamy kolejne dowody na ciągłość genetyczną społeczności na przełomie neolitu i brązu!

Ludzie zamieszkujący południowe tereny obecnej Polski ponad 4 tys. lat temu byli bliscy pod względem genetycznym wcześniejszym społecznościom z tych terenów. To świadczy o ciągłości zasiedlenia tych ziem na przełomie neolitu i brązu – wynika z analiz, które opublikowano w „American Journal of Physical … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Mamy kolejne dowody na ciągłość genetyczną społeczności na przełomie neolitu i brązu!

Jak stworzono kilkaset kopii najbardziej znanej urny w Polsce

Technologia skanowania 3D znajduje zastosowanie w muzealnictwie i popularyzacji nauki. Muzeum Archeologiczne w Gdańsku stworzyło cyfrowy model urny twarzowej sprzed 2500 lat. Na podstawie modelu wydrukowano – przy użyciu drukarki 3D – kopię zabytku. Następnie konserwatorzy z muzeum wykonali formę odlewniczą, która posłużyła do … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Jak stworzono kilkaset kopii najbardziej znanej urny w Polsce

EPOKA ŻELAZA

To epoka, w której żelazo stało się głównym surowcem w wytwarzaniu narzędzi. Ramy czasowe epoki żelaza są różne i uzależnione od stref geograficznych, zróżnicowania kulturowego i rozwoju społeczno-gospodarczego. Najstarsze wyroby z kutego żelaza (głównie pochodzenia meteorytowego), pochodzą z XV i XIV wieku p.n.e. z terenów gdzie ludność zamieszkiwała państwo Hetytów (Azja Mniejsza). Stamtąd żelazo przez Palestynę dotarło do Egiptu, i dalej do Mezopotamii i Iranu. Następnie na Kaukaz, w XII w p.n.e. do Grecji oraz w XI-X w. p.n.e. do Italii. Do dalszych części Europy żelazo dotarło przez Półwysep Bałkański oraz Kaukaz. W znaczeniu historycznym epoka żelaza trwa do dziś (w sensie archeologicznym skończyła się w XII w.).

Czytaj więcej…

Weles znów trafia! Przeworski grób wojownika z Małej Nieszawki

„Był pierwszy z cieplejszych dni tej wiosny” – wspomina Artur Rybski, członek Stowarzyszenia Weles Grupy Historyczno-Eksploracyjnej. Wraz z kolegą Mariuszem Gajewskim, po wielu godzinach bezowocnych poszukiwań, zmęczeni i pogryzieni przez owady, kierowaliśmy się w stronę zaparkowanych samochodów. To był jeden z ostatnich sygnałów jaki … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Weles znów trafia! Przeworski grób wojownika z Małej Nieszawki

Słynna Równina Dzbanów – wreszcie wydatowana

W Laosie, na północnym krańcu Gór Annamskich, głównego pasma na Półwyspie Indochińskim, znajduje się obszar nazywany płaskowyżem Xiangkhoang. W jego regionie leży słynna Równina Dzbanów – grupa ponad stu megalitycznych stanowisk. Słynna Równina Dzbanów Nazwa równiny wywodzi się od charakterystycznych kamiennych naczyń o wielkich rozmiarach – mają one … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Słynna Równina Dzbanów – wreszcie wydatowana

Naczynie z Dziedzic. Najstarszy zabytek z runami w Polsce?

W zbiorach Działu Archeologii Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu znajduje się niepozorny, ale bardzo interesujący zabytek. Jest to duży fragment ceramicznego naczynia, przypuszczalnie z napisem runicznym lub jego naśladownictwem. Jest on jednym z wielu zabytków, które podziwiać można na wystawie czasowej Najcenniejsze. W 1931 roku … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Naczynie z Dziedzic. Najstarszy zabytek z runami w Polsce?

STAROŻYTNOŚĆ

To pierwsza epoka stricte historyczna i to od niej zwykle rozpoczyna się naukę historii w szkołach. Obejmuje ona dzieje od powstania pierwszych cywilizacji Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej do około V wieku n.e. W odniesieniu do Grecji i Rzymu nazywana jest zamiennie antykiem. W stosunku do podziału archeologicznego pokrywa się z epoką brązu i epoką żelaza.

Czytaj więcej…

W Egipcie odkryto centrum obsługi chrześcijańskich pielgrzymów z VI w.

Monumentalne, kamienne budowle zachowane do pół metra wysokości, odkryli w Marei w północnym Egipcie polscy archeolodzy. Mieszkali w nich w VI w. pielgrzymi, którzy byli w drodze do chrześcijańskiego sanktuarium w Abu Mena. Marea to osada portowa, położona nad jeziorem Mareotis, założona jeszcze w … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… W Egipcie odkryto centrum obsługi chrześcijańskich pielgrzymów z VI w.

Nawóz zwierzęcy jako surowiec strategiczny w królestwie Mari

Królowie Mari w trzecim i na początku drugiego tysiąclecia p.n.e. kontrolowali ważny szlak handlowy biegnący doliną Eufratu. Choć ich państwo położone było w miejscu niesprzyjającym dla rolnictwa, gospodarka królestwa Mari potrafiła wyżywić znaczną liczbę ludności. Kluczem do zrozumienia tego paradoksu jest nawóz zwierzęcy. W … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Nawóz zwierzęcy jako surowiec strategiczny w królestwie Mari

Zmiany klimatyczne a zmierzch wczesnohellenistycznego Berenike

W fortecy Berenike, nad brzegiem Morza Czerwonego, archeolodzy przebadali głęboką, wczesnohellenistyczną studnię. Jest to pierwsza tego typu konstrukcja znaleziona w tym rejonie. Jednak najciekawszy fakt związany jest z końcem jej funkcjonowania, być może spowodowanym przez zmiany klimatyczne – daleki efekt erupcji wulkanu. Portowe miasto … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Zmiany klimatyczne a zmierzch wczesnohellenistycznego Berenike

ŚREDNIOWIECZE

Epoka w historii Europy trwająca od V do XV wieku, która rozpoczęła się wraz z upadkiem cesarstwa zachodniorzymskiego i trwała do epoki renesansu i wielkich odkryć geograficznych. W sensie archeologicznym koniec średniowiecza wyznacza zmierzch epoki żelaza. Jeszcze do niedawna powszechnie uznawane jako czas ciemnoty i przesądów dziś powoli odchodzi się od takiego rozumienia wieków średnich.

Czytaj więcej…

Zasoby symboliczne i struktury polityczne na peryferiach. Legitymizacja elit w Polsce i Norwegii, ok. 1000-1300

Nowatorski projekt badawczy polsko-norweskiego zespołu naukowego. „Zasoby symboliczne i struktury polityczne na peryferiach. Legitymizacja elit w Polsce i Norwegii, ok. 1000-1300”. FinansowanieProjekt „Zasoby symboliczne i struktury polityczne na peryferiach. Legitymizacja elit w Polsce i Norwegii, ok. 1000-1300“ (2019/34/HS3/00500) jest finansowany z funduszy norweskich, w … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Zasoby symboliczne i struktury polityczne na peryferiach. Legitymizacja elit w Polsce i Norwegii, ok. 1000-1300

Skarb z Biskupca – pierwszy skarb denarów karolińskich w Polsce

11 listopada 2020 r. Przemysław Witkowski – prezes Biskupieckiego Stowarzyszenia Detektorystów „Gryf” zgłosił służbom konserwatorskim fakt odkrycia niezidentyfikowanej przez niego srebrnej monety. Mało kto spodziewał się wówczas, że właśnie odkryto unikatowy w skali całej Polski skarb denarów karolińskich! Szybko okazało się, że w sąsiedztwie … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Skarb z Biskupca – pierwszy skarb denarów karolińskich w Polsce

Jak wyglądał zamek książąt mazowieckich w Rawie Mazowieckiej? [REKONSTRUKCJA]

Zamek książąt mazowieckich w Rawie Mazowieckiej został wybudowany w 2 poł. XIV w. jako najbardziej wysunięta na południowy-zachód warownia Mazowsza. Usytuowany w bagnistych widłach rzek Rawki i Rylki, na ważnym szlaku handlowym z Pomorza na Ruś. Najnowsza rekonstrukcja pokazuje jak mógł on wyglądać w … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Jak wyglądał zamek książąt mazowieckich w Rawie Mazowieckiej? [REKONSTRUKCJA]

NOWOŻYTNOŚĆ

Epoka w historii Europy trwająca od początku XV do końca XVIII wieku.  Realnymi wyznacznikami przejścia od średniowiecza do nowożytności są przemiany kulturowe, polityczne, państwowe, ideologiczne i w ograniczonym stopniu techniczne. W historii świata za umowne zakończenie epoki najczęściej uznaje się wybuch rewolucji francuskiej, a rzadziej kongres wiedeński.

Czytaj więcej…

Dziewczynka pochowana z czaszką zięby w ustach przybyła do Polski w trakcie potopu szwedzkiego

Przybyła do Polski wraz z najeźdźcami podczas potopu szwedzkiego. Nie wróciła jednak do Skandynawii. Pochowano ją w jaskini Tunel Wielki… z czaszką zięby w ustach – to najnowsze ustalenia dotyczące szczątków dziewczynki, znalezionych w jaskini na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Mniej więcej 12-letnie dziecko pochowano … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Dziewczynka pochowana z czaszką zięby w ustach przybyła do Polski w trakcie potopu szwedzkiego

Niepełnosprawni w nowożytnej Europie. Projekt DIS-ABLED.

U neandertalczyków można znaleźć przykład opieki nad niepełnosprawnym, w starożytnym Egipcie szacunkiem darzono osoby niskiego wzrostu. W średniowieczu zaś polskie pochówki osób niepełnosprawnych nie różniły się od innych pochówków. Jak wyglądało w dziejach podejście do niepełnosprawności mówi archeolog dr Magdalena Matczak. „Teraz aż jedna … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Niepełnosprawni w nowożytnej Europie. Projekt DIS-ABLED.

WSPÓŁCZESNOŚĆ

Epoka w historii Europy trwająca od końca nowożytności do dnia dzisiejszego.

Czytaj więcej…

Wykopaliska to początek – szukając sposobów na ochronę zabytków

Wykopaliska, odnajdywanie skarbów, poznawanie tajemnic pradziejów, są bardzo medialne. W cieniu pozostaje ważny etap konserwacji odkrytych artefaktów. Międzynarodowy zespół badaczy poszukuje skutecznych metod, które ochronią je po wydobyciu. W tym celu podejrzą też słynną osadę w Biskupinie. Naukowcy z Polski, Francji, Włoch i Norwegii … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Wykopaliska to początek – szukając sposobów na ochronę zabytków

NOWY ŚWIAT

Każdy region świata ma własną, lokalnie dopasowaną chronologię dziejów i tak jest również w przypadku obu Ameryk. Naukowcy badający historię kultur prekolumbijskich Mezoameryki ustalili na przykład podział na pięć okresów. Jako, że badania Polaków w Amerykach stanowią stosunkowo mały procent polskiej archeologii (choć ważny w skali światowej), wszystkie artykuły o tej tematyce umieściliśmy w jednej kategorii.

Czytaj więcej…

Skąd się wzięły kolorowe papugi na pustyni?

Stanowisko Paquimé w okresie swojego największego rozkwitu stało się najważniejszym ośrodkiem na północy Meksyku i południowym zachodzie Stanów Zjednoczonych. Poza licznymi przykładami monumentalnej architektury i egzotycznych dóbr luksusowych znaleziono tu setki szkieletów papug. Kolorowe papugi na pustyni Ara żółtoskrzydła (Ara macao) występuje naturalnie w lasach tropikalnych … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Skąd się wzięły kolorowe papugi na pustyni?

Przedhiszpańskie napoje używkowe z południowych Wielkich Równin

Badania fizykochemiczne naczyń ceramicznych kultury Toyah, rozwijającej się na terenie południowych Wielkich Równin w tzw. okresie protohistorycznym (około 1350–1650 n.e.), udowodniły, że te społeczności spożywały przedhiszpańskie napoje używkowe zawierające kofeinę i teobrominę. Ponadto stwierdzono prawdopodobne przypadki lokalnej produkcji wina. Przedhiszpańskie napoje używkowe a ceramika … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Przedhiszpańskie napoje używkowe z południowych Wielkich Równin

Teotihuacan, Cantona, Calakmul – wielkie miasta prekolumbijskiego Meksyku

W czasach prekolumbijskich na ziemiach Meksyku rozsiane były setki miast. Zobaczmy, jak wyglądały trzy z nich: Teotihuacan, Cantona i Calakmul, należące do największych i najbardziej wpływowych. Spis treści TeotihuacanŚwiątynia Quetzalcoatla i ofiary z ludziKompleks CytadeliSystem rządów w TeotihuacanDlaczego Teotihuacan upadło?CantonaGwałtowny rozwój osady w miastoJak … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Teotihuacan, Cantona, Calakmul – wielkie miasta prekolumbijskiego Meksyku

PRZEKROJOWO

Czasem archeolodzy lubią popatrzeć na sprawy z szerokiego punktu widzenia. Tutaj trafiają artykuły, których nie jesteśmy w stanie zaklasyfikować do jednej epoki.

Sztuka naskalna Australii

Australia jest najsuchszym zamieszkanym kontynentem. Jednak jej współrzędne geograficzne i rozmiary decydują, że kontynent ten cechuje szeroki zakres warunków klimatycznych. Sztukę naskalną można odnaleźć we wszystkich australijskich bioregionach, od lasów deszczowych Tasmanii na południowym wschodzie, poprzez rozległe piaszczyste pustynie interioru, aż po surowe i … Czytaj więcej…

Czytaj więcej… Sztuka naskalna Australii

css.php