Epoki historyczne. Jakie są ramy czasowe i jak je dzielimy?

|


Słowa kluczowe:

W historii wyróżniamy tradycyjnie 5 epok: prehistoria, starożytność, średniowiecze, nowożytność i współczesność. Co nauka to jednak inny podział. Na tej stronie znajdziesz te według trzech najważniejszych nauk dla dziejów ludzkości – historii, historii sztuki i archeologii.

Jeśli trafiłeś na tę stronę poszukując odpowiedzi na pytanie: „Wymień epoki historyczne i ich granice czasowe” to najważniejsze informacje znajdziesz poniżej. Są to nazwy epok historycznych z ich datami początkowymi i końcowymi, krótką charakterystyką oraz najczęściej wymienianymi przełomowymi wydarzeniami.

Podział na epoki historyczne jakie są epoki w historii?

Tradycyjnie wyróżniamy 6 głównych epok historycznych:

  1. Prehistoria (od ok. 3,3 mln lat temu do 4000/3500 lat p.n.e.) – najdłuższy okres w dziejach ludzkości i pierwsze wynalazki jak ogień, koło, wóz, ceramika, udomowienie zwierząt i roślin; od użycia pierwszych narzędzi do wynalezienia pisma,
  2. Starożytność (od ok. 3 500 lat p.n.e. do 476 r. n.e.) – okres rozwoju starożytnych cywilizacji; od wynalezienia pisma do upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego,
  3. Średniowiecze (od 476 r do 1492 r.) – okres dominacji chrześcijaństwa, feudalizmu i rozkwitu kultury rycerskiej; od upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego najczęściej do odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba,
  4. Nowożytność (od 1492 r. do 1789 r.) – epoka wielkich odkryć geograficznych, renesansu, reformacji i rewolucji naukowej; najczęściej od odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba do wybuchu rewolucji francuskiej,
  5. Epoka XIX wieku (od 1789 r. do 1914 r.) – okres rewolucji przemysłowych i rozwoju demokracji; od rewolucji francuskiej do wybuchu I wojny światowej,
  6. Współczesność (od 1914 r. do dziś) – okres rozwoju demokracji, globalizacji i dynamicznych zmian społeczno-politycznych, lecz także dwóch wojen światowych i totalitaryzmów; w tej epoce żyjemy,

Każda nauka dzieli umownie przeszłość na różne epoki i okresy wedle swoich potrzeb, a te dzielą czasem na jeszcze mniejsze. Co to znaczy, że podział na epoki jest umowny? Każde dwie epoki teoretycznie rozdziela tzw. cezura, czyli przełomowe wydarzenie, które ktoś uznał, że w jakiś sposób odmieniło historię świata. Nie wszyscy jednak za graniczne przyjmują te same daty. Przykładowo: jako koniec średniowiecza niektórzy wymieniają początek reformacji (1517 r.) lub upadek Cesarstwa Wschodniorzymskiego (1453 r.).

Archeologia, tak jak i historia sztuki, wprowadzają jednak nieco inny podział dziejowy. Naukowcy reprezentujący tę dziedzinę opierają periodyzację dziejów na założeniu, że od konkretnego wydarzenia ważniejsze są procesy, które wynikły po nim i inne jego skutki. Warto podkreślić, że daty niektórych epok zależą od obszaru świata.

Pamiętaj:

  • Podział na epoki jest narzędziem służącym do porządkowania i analizowania historii.
  • Nie należy traktować go jako sztywnego schematu.
  • Różne dyscypliny naukowe przyjmują różne podziały

Periodyzacja dziejów według historii sztuki

  1. Prehistoria
  2. Starożytność
  3. Średniowiecze
    1. Sztuka romańska (od ok. X w. n.e. do XII w.)
    2. Sztuka gotycka (od XIII do XV w.)
  4. Nowożytność
    1. Renesans i manieryzm (od końca XVI do połowy XVII w.)
    2. Barok i rokoko (od końca XVI do poł. XVIII w.)
  5. XIX i XXI w.
    1. Klasycyzm (ok. 1760 – 1830)
    2. Romantyzm i pozytywizm (od końca XVIIII w. do lat 40. XIX w.) – przy czym w Polsce impresjonizm przyjęto raczej oschle
    3. Młoda Polska (1890 – 1918) – czyli polska odmiana modernizmu
    4. Dwudziestolecie międzywojenne – a tu już modernizm pełną parą
    5. Po 1945 – sztuka współczesna, przy czym w czasach PRL obowiązującym nurtem był socrealizm, co zakończyło się w 1989 r.

Podział prehistorii I EPOKI W ARCHEOLOGII*

*po ukośniku podano przedziały czasowe epok archeologicznych dla ziem dzisiejszej Polski

  1. Epoka kamienia (ok. 3,3 mln lat – 3400/2000 p.n.e.)
    1. Paleolit (ok. 3,3 mln lat – 11000 p.n.e.) / (ok. 500000 – 8000 p.n.e.)
    2. Mezolit (ok. 10000 – 5000 p.n.e.) / (ok. 8000 – 4800 p.n.e.)
    3. Neolit (ok. 9000 – 3400 p.n.e.) / (ok. 5200 – 2300 p.n.e.)
  2. Epoka brązu (ok. 3400 – 1200 p.n.e.) / (ok. 2300 – 700 p.n.e.)
  3. Epoka żelaza (ok. 1200/700 p.n.e. do starożytności/średniowiecza)
  4. Starożytność
  5. Średniowiecze
  6. Nowożytność
  7. Współczesność

Jeśli naprawdę interesujesz się przeszłością i pragniesz poszerzyć swoją wiedzę, a pytania w stylu gdzie odkryto najstarsze szczątki człowieka w Polsce, jak zbudowano piramidy, które 10 budynków było najwyższych w starożytności, czy jak powstała Polska, nie dają Ci zasnąć, to jesteś w najlepszym miejscu do tego miejscu.

Archeologów najbardziej ciekawi prehistoria, czyli paleolit, mezolit, neolit, epoka brązu i epoka żelaza. To najdłuższy okres w naszych dziejach. Choć i są wśród nas pasjonaci starożytności, średniowiecza, nowożytności czy współczesności, bo archeologia pozwala na dokonywanie odkryć, które innym naukom się nie śniły.

prenumeruj archeologia żywa
Wspieraj jedyne w Polsce popularnonaukowe czasopismo archeologiczne i zamów prenumeratę już dziś!

PALEOLIT

Początki starszej epoki kamienia (czyli paleolitu) sięgają 3,3 miliona lat temu, kiedy wczesne istoty ludzkie w Afryce zaczęły wytwarzać pierwsze narzędzia kamienne, a zamyka ją tzw. rewolucja neolityczna. Na niektórych obszarach świata przed młodszą epoką kamienia, ma miejsce jeszcze mezolit. Epokę paleolitu cechowały: duża zależność człowieka od środowiska przyrodniczego; wolne tempo przemian w gospodarce, technologii i kulturze, zwłaszcza w początkowych stadiach rozwoju, oraz podobieństwo sposobów życia na odległych od siebie obszarach. Niektórzy mogą sugerować, że działo się wówczas niewiele, jednak to nieprawda!

Najważniejsze wydarzenia paleolitu:

  • ewolucja człowieka,
  • wynalezienie narzędzi z kamienia,
  • rozwinięcie umiejętności myślistwa,
  • rozpoczęcie malowania i rysowania na ścianach jaskiń.
Igły z oczkami, datowane na okres od 40 000 do 26 000 lat temu, umożliwiły tworzenie bardziej precyzyjnych i funkcjonalnych ubrań

Rewolucja igieł. Jak paleolityczne narzędzia zmieniły historię ubioru?

W czerwcowym numerze „Science Advances“ ukazał się artykuł, który przybliża istotne ustalenia dotyczące ewolucji ubioru w paleolicie. Czy to możliwe, że igły z oczkami sprzed tysięcy lat były kluczem do przetrwania naszych przodków w surowych klimatach? Ustalenia badaczy sugerują, że tak. Według autorów publikacji …
Badacze powrócili do Jaskini Ra

Wznowiono badania w Jaskini Raj. Liczne kości w centrum uwagi

Archeolodzy wznowili badania w Jaskini Raj, zlokalizowanej w miejscowości Chęciny, w Górach Świętokrzyskich. Celem tych prac jest zarówno rekonstrukcja zmian klimatycznych w pradziejach, jak i badanie życia neandertalczyków. Już po kilku dniach pracy odkryto m.in. poroża reniferów oraz kości niedźwiedzia jaskiniowego. Dr hab. Małgorzata …

MEZOLIT

Mezolit – inaczej środkowa epoka kamienia to okres trwający od około 11 000 – 7 000 p.n.e. na Bliskim Wschodzie i około 8 000 – 4 800 p.n.e. na terenach Niżu Środkowoeuropejskiego, stanowiący stopniowe przejście od paleolitu do neolitu i związany z postępującymi przemianami klimatycznymi związanymi z końcem zlodowaceń.

Najważniejsze wydarzenia mezolitu:

Nie wszędzie, gdzie pojawiało się rolnictwo, miejscowa ludność szybko dostrzegała jego korzyści

Jak długo łowcy-zbieracze znad wschodniego Bałtyku opierali się rolnictwu?

Nie wszędzie, gdzie pojawiało się rolnictwo, miejscowa ludność szybko dostrzegała jego korzyści. Na terenach od dzisiejszej Litwy po Finlandię przez jakieś pół tysiąca lat łowcy-rybacy-zbieracze żyli równolegle z pierwszymi rolnikami, a światy te przenikały się bardzo powoli – wynika z analiz naukowców. Wydawać się …
Pojawienie się w kręgu wokółbałtyckim ceramiki naczyniowej datowane jest na ok. 4700 lat p.n.e.

Umiejętność wytwarzania naczyń ceramicznych trafiła do Europy również przez Syberię i rejon Morza Kaspijskiego

Umiejętność wytwarzania naczyń ceramicznych dotarła do Europy nie tylko wraz z rolnictwem z Bliskiego Wschodu, ale również z Dalekiego Wschodu poprzez Syberię i rejon Morza Kaspijskiego – dowodzi zespół naukowców w „Nature Human Behaviour”. Najwcześniejsze naczynia ceramiczne wytwarzane przez człowieka na świecie pochodzą z …

NEOLIT

Na epokę neolitu przypada ważny etap formowania się struktur etnicznych zasadniczych dla dalszego rozwoju Europy. Kluczowym procesem była przede wszystkim tzw. rewolucja neolityczna, która sprawiła, że ludzie wykształcili techniki uprawy roślin i hodowli zwierząt. Istotne znaczenie miał również proces indoeuropeizacji, obejmujący także ziemie Polski. Ludy, które posługiwały się językiem praindoeuropejskim, pojawiły się prawdopodobnie już w IV tysiącleciu p.n.e. Ich jedność językowa rozpadła się u schyłku tego tysiąclecia.

Najważniejsze wydarzenia neolitu:

  • rozwinięcie rolnictwa i hodowli,
  • budowa stałych osiedli i osad rolniczych,
  • wytworzenie ceramiki i narzędzi z miedzi.

Neolityczne drogi procesyjne odkryte w Irlandii?

W hrabstwie Wicklow w Irlandii, w regionie Baltinglass, archeolodzy odkryli fascynującą grupę neolitycznych obiektów znanych jako cursusy, które mogły służyć jako ceremonialne ścieżki dla zmarłych. Badania, prowadzone przez dr. Jamesa O’Driscolla z University of Aberdeen, wykorzystały technologię LiDAR, co pozwoliło na identyfikację i analizę …
Krzemien Wolynski

Wiórowiec-sztylet mający ok. 6 000 lat odkryty w Drążgowie

Kolejny cenny zabytek archeologiczny odkryty na terenie woj. lubelskiego. Tym razem to tzw. wiórowiec-sztylet wiązany z neolityczną kulturą lubelsko-wołyńską, datowaną na okres 4100–3650 lat p.n.e. W ostatnim czasie do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie przekazany został retuszowany wiór (o długości ok. 13 cm), …

EPOKA BRĄZU

Nazwa tej epoki pochodzi od używanych wówczas powszechnie narzędzi z nowo wprowadzonego surowca – brązu, czyli stopu miedzi z cyną. Epoka ta ma zróżnicowane ramy czasowe, zależne od terenu występowania. Najwcześniej, w Egipcie i na Bliskim Wschodzie (Dżemdet Nasr), za początek epoki brązu przyjmuje się umownie rok 3400 p.n.e., w Europie Południowej 2800 p.n.e., na terenach dzisiejszych wschodnich Niemiec i zachodniej Polski 2200 p.n.e. Koniec epoki brązu przypada na lata 1000–700 p.n.e.

Najważniejsze wydarzenia epoki brązu:

  • wykorzystanie brązu w produkcji narzędzi i broni,
  • rozwinięcie handlu dalekosiężnego,
  • rozwój zaawansowanych technologii i umiejętności metalurgicznych.
warta odnotowania jest wzorowa postawa członków Stowarzyszenia Drossen Lubuskie

Depozyt z epoki brązu odkryty na Rysiowym Polu w pow. słubickim

W powiecie słubickim, w miejscu znanym jako Rysiowe Pole, historia ponownie dała o sobie znać. Poszukiwacze ze stowarzyszenia Drossen Lubuskie dokonali odkrycia rozproszonego depozytu przedmiotów z epoki brązu. Członkowie stowarzyszenia Drossen Lubuskie, wyposażeni w wykrywacze metali, dziali na podstawie oficjalnego pozwolenia wydanego przez Lubuskiego …
Przebieg fortyfikacji zarejestrowany został w części północnej, zachodniej i południowej badanego obszar

Potwierdzono obronną funkcję grodziska sprzed 2,5 tys. lat w gminie Żagań

Badania archeologiczne na stanowisku Żagań-Lutnia 5 pozwoliły na potwierdzenie obronnej funkcji istniejącego w tym miejscu w epoce żelaza grodziska – poinformował Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków. „Tegoroczne badania archeologiczne pozwoliły włączyć badane stanowisko do katalogu zweryfikowanych grodzisk z wczesnej epoki żelaza, które znajdują się na …

EPOKA ŻELAZA

To epoka, w której żelazo stało się głównym surowcem w wytwarzaniu narzędzi. Ramy czasowe epoki żelaza są różne i uzależnione od stref geograficznych, zróżnicowania kulturowego i rozwoju społeczno-gospodarczego. Najstarsze wyroby z kutego żelaza (głównie pochodzenia meteorytowego), pochodzą z XV i XIV wieku p.n.e. z terenów gdzie ludność zamieszkiwała państwo Hetytów (Azja Mniejsza). Stamtąd żelazo przez Palestynę dotarło do Egiptu, i dalej do Mezopotamii i Iranu. Następnie na Kaukaz, w XII w p.n.e. do Grecji oraz w XI-X w. p.n.e. do Italii. Do dalszych części Europy żelazo dotarło przez Półwysep Bałkański oraz Kaukaz. W znaczeniu historycznym epoka żelaza trwa do dziś (w sensie archeologicznym skończyła się w XII w.).

Najważniejsze wydarzenia epoki żelaza:

  • wykorzystanie żelaza w produkcji narzędzi i broni,
  • rozwój handlu i pieniądza,
  • wzrost znaczenia kwestii militarnych powodujący rozkwit różnych imperiów i państw.
To najpewniej pierwsze rytualne stanowisko jeziorne Celtów odkryte na ziemiach dzisiejszej Polski (fot. po lewej: Bartosz Kontny, po prawej: Santiago Ybarra)

Czy na Kujawach odkryto pierwsze rytualne stanowisko Celtów?

W trakcie prowadzonych badań archeologicznych z dna jeziora wydobyto depozyt rytualny złożony z przedmiotów celtyckich, datowanych na III wiek p.n.e. Znalezisko to rzuca nowe światło na kontakty i aktywność Celtów w tej części Europy. W kwietniu 2024 r. archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego przeprowadzili podwodne …
Rekonstrukcja rytualnej ofiar z konia, inspirowana szczątkami konia odkrytego w Paprotkach Kolońskich

Niezwykłe odkrycia dotyczące ofiar z koni u ostatnich pogan Europy

Międzynarodowy zespół, w skład którego wchodzą polscy naukowcy, odkrył nowe informacje na temat rytuałów składania ofiar z koni przez społeczności w regionie wschodniego Bałtyku. Wyniki badań, opublikowane w czasopiśmie „Science Advances”1)FRENCH K.M., MUSIAŁ A.D., KARCZEWSKI M., DAUGNORA L., SHIROUKHOV R., ROPKA-MOLIK K., BARANOWSKI T., …

STAROŻYTNOŚĆ

To pierwsza epoka stricte historyczna i to od niej zwykle rozpoczyna się naukę historii w szkołach. Obejmuje ona dzieje od powstania pierwszych cywilizacji Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej do około V wieku n.e. W odniesieniu do Grecji i Rzymu nazywana jest zamiennie antykiem. W stosunku do podziału archeologicznego pokrywa się z epoką brązu i epoką żelaza.

Najważniejsze wydarzenia starożytności:

  • rozwinięte starożytne cywilizacje, takie jak starożytny Egipt, starożytna Grecja i starożytny Rzym,
  • rozwój zaawansowanych systemów pisania i literatury,
  • budowa imponujących budowli i zabytków, takich jak piramidy egipskie, Partenon czy Koloseum.
Widok Portyku Jońskiego I Kapitelu Korynckiego

W starożytnym Nea Pafos ceramikę głównie produkowano lokalnie

Mieszkańcy cypryjskiego Nea Pafos naczynia kuchenne produkowali sami. Garncarze nie wkładali wiele czasu w ich produkcję, a garnki i rondle wykonywali w dużych ilościach. Zrobione były z gliny, pozbawione dekoracji, często pękały – wynika z badania polskich archeolożek. W starożytności Cypr znajdował się najpierw …
Meduza Historia

Meduza – zgwałcona przez boga, ukarana przez boginię

Jest jedną z najbardziej znanych mitycznych kobiet starożytnego świata, a jej tragiczna historia inspiruje i wpływa na nasze umysły do dziś. Myśl feministyczna zaadaptowała ją jako symbol kobiecej siły, psychoanaliza doszukuje się w niej symbolu kastracji. Jedno jest pewne – wężowe włosy niemal wszyscy …

ŚREDNIOWIECZE

Epoka w historii Europy trwająca od V do XV wieku, która rozpoczęła się wraz z upadkiem Cesarstwa Zachodniorzymskiego i trwała do epoki renesansu i wielkich odkryć geograficznych. W sensie archeologicznym koniec średniowiecza wyznacza zmierzch epoki żelaza. Jeszcze do niedawna powszechnie uznawane jako czas ciemnoty i przesądów dziś powoli odchodzi się od takiego rozumienia wieków średnich.

Najważniejsze wydarzenia średniowiecza:

  • powstanie państwa pierwszych Piastów,
  • rozkwit chrześcijaństwa i wpływ Kościoła na życie społeczne i kulturalne,
  • rozwinięcie systemów feudalnych i hierarchii społecznych,
  • budowa zamków i katedr gotyckich.
Odkryte przez polskich archeologów malowidła ścienne ze Starej Dongoli w Sudanie mają szansę na nagrody w konkursie International Archaeological Discovery Award "Khaled al-Asaad".

Polskie odkrycie nominowane w międzynarodowym konkursie [ODDAJ GŁOS!]

Unikatowe malowidła ścienne, odkryte w Starej Dongoli przez polski zespół badawczy, zostały nominowane do prestiżowej nagrody International Archaeological Discovery Award „Khaled al-Asaad“. Internauci mają możliwość oddania głosu na swojego faworyta do 1 października. Zwycięzców głównej nagrody, wybranych spośród pięciu nominowanych odkryć, poznamy 1 listopada …
Stara Dongola Pierwiastki

Ślady pierwiastków na tropie codziennego życia w średniowiecznej Starej Dongoli

Polscy badacze prowadzą innowacyjne badania w Starej Dongoli, średniowiecznym mieście w Sudanie, które niegdyś było stolicą potężnego królestwa Makurii. Naukowcy analizują ślady pierwiastków zachowane na podłogach starożytnych domostw, aby rzucić światło na codzienne życie dawnych mieszkańców. „Archeolodzy, badając domy, bardzo często natrafiają na problem, …

NOWOŻYTNOŚĆ

Epoka w historii Europy trwająca od początku XV do końca XVIII wieku.  Realnymi wyznacznikami przejścia od średniowiecza do nowożytności są przemiany kulturowe, polityczne, państwowe, ideologiczne i w ograniczonym stopniu techniczne. Za umowne zakończenie nowożytności najczęściej uznaje się wybuch rewolucji francuskiej, a rzadziej kongres wiedeński.

Najważniejsze wydarzenia nowożytności:

  • wzrost eksploracji geograficznej i odkrycie nowych kontynentów,
  • rewolucje naukowe i rozwój nauki oraz technologii,
  • powstanie nowoczesnych państw narodowych i systemów politycznych.
Średniowieczna cynowa plakietka miłosna w kształcie turkawki, z łacińską inskrypcją „AMOR VINCIT OMNIA”

Niezwykłe zabytki odkryte podczas remontu gdańskiego Żurawia

Kilkaset lat historii Gdańska w podziemiach remontowanego Żurawia. Podczas prac w zabytku odkryto przedmioty datowane od średniowiecza po XX wiek. Realizowany od ponad trzech lat projekt remontu i modernizacji gdańskiego Żurawia dobiega końca – odrestaurowane wnętrza zabytku z nową wystawą stałą zostaną otwarte dla …
Efekty pierwszego sezonu badań przerosły oczekiwania badaczy (fot. widoku zamku Bolków od południa, J. Jaremen; fot. kafla, S. Wilk)

Tysiące fragmentów kafli i nieznana budowla odkryte na zamku Bolków!

Prace wykopaliskowe na zamku Bolków odbyły się w drugiej połowie lipca i na początku sierpnia 2023 roku. Miały one na celu rozpoznanie najstarszych faz budowy zamku, w tym próbę odpowiedzi na pytanie o chronologię i kształt założenia obronnego z lat 70. XIII wieku, które …

XIX WIEK

Epoka XIX wieku to okres, który trwał od od 1789 r. do 1914 r. To okres rewolucji, zmian społecznych i gospodarczych oraz znaczących wydarzeń historycznych. To czas rewolucji przemysłowych, kolonializmu, powstań narodowych, rewolucji społecznych i politycznych. W tym wieku nastąpiły znaczące przełomy w technologii, nauce i kulturze, które kształtowały świat w sposób trwały i wpłynęły na kształtowanie współczesności

Najważniejsze wydarzenia XIX wieku:

  • rewolucje przemysłowe i rozwój przemysłu.
  • kolonializm i imperializm.
  • rewolucje społeczne i polityczne, takie jak Wiosna Ludów i powstania narodowe.

WSPÓŁCZESNOŚĆ

Epoka w historii Europy trwająca od końca XIX wieku do dnia dzisiejszego.

Najważniejsze wydarzenia współczesności

  • zakończenie I wojny światowej w 1918 roku,
  • zakończenie II wojny światowej w 1945 roku,
  • upadek muru berlińskiego w 1989,

NOWY ŚWIAT

Każdy region świata ma własną, lokalnie dopasowaną chronologię dziejów i tak jest również w przypadku obu Ameryk. Naukowcy badający historię kultur prekolumbijskich Mezoameryki ustalili na przykład podział na pięć okresów. Jako, że badania Polaków w Amerykach stanowią stosunkowo mały procent polskiej archeologii (choć ważny w skali światowej), wszystkie artykuły o tej tematyce umieściliśmy w jednej kategorii.

W porównywanych ze sobą przedstawieniach z Toro Muerto i sztuki ludu Tukano powtarzają się pewne sekwencje

Czym są petroglify z Toro Muerto? Nowe ustalenia Polaków

Wzory geometryczne, linie, zygzaki, które towarzyszą wizerunkom tancerzy (danzantes) wyrytych w blokach skalnych peruwiańskiego Toro Muerto to nie węże czy pioruny, ale zapis pieśni – sugerują polscy naukowcy, analizujący sztukę naskalną sprzed 2 tys. lat. W Peru znajduje się jedno z najbogatszych w sztukę …
Profesor Krzysztof Makowski wraz z częścią zespołu

Nowe oblicze Pachacámac w Peru! Odkryto 73 nienaruszone pochówki

Na stanowisku archeologicznym Pachacámac, niedaleko Limy, zespół badaczy pod kierownictwem profesora Krzysztofa Makowskiego z Papieskiego Katolickiego Uniwersytetu w Peru dokonał przełomowego odkrycia. Odsłonięto 73 nienaruszone pochówki z okresu Imperium Wari, rzucając nowe światło na złożoną historię przedhiszpańskich Andów. Odkrycia te, datowane na okres między …
css.php