Podział na epoki historyczne i archeologiczne | Archeologia Żywa

Podział na epoki historyczne i archeologiczne

Od pradziejów, przez starożytność, średniowiecze, nowożytność aż po czasy współczesne. Archeologia nie zna żadnych granic, a Archeologia Żywa stale stara się śledzić i relacjonować wszystkie najważniejsze odkrycia, badania i wydarzenia.

Jeśli trafiłeś na tę stronę poszukując odpowiedzi na prawdopodobnie najczęściej zadawane i jednocześnie najnudniejsze zadanie na historii: „Wymień epoki historyczne i ich granice czasowe” to wszystko co Cię interesuje znajdziesz w poniższych 5 punktach.

  1. Prehistoria (od ok. 2,6 mln lat temu do 4000/3500 lat p.n.e.) – od początków ludzkości do wynalezienia pisma
  2. Starożytność (od ok. 3 500 lat p.n.e. do 476 r. n.e.- od wynalezienia pisma do upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego
  3. Średniowiecze (od 476 r do XV w.) – od upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego najczęściej do odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba
  4. Nowożytność (od 1492 r. do 1789 r.) – najczęściej od odkrycia Ameryki do wybuchu rewolucji francuskiej
  5. Epoka XIX wieku (od 1789 r. do 1795 r.) – od rewolucji francuskiej do wybuchu I wojny światowej
  6. Współczesność (od 1914 r. do dziś) – nie trzeba chyba tłumaczyć?

Jednak jeśli naprawdę interesujesz się przeszłością i pragniesz poszerzyć swoją wiedzę, a pytania w stylu gdzie odkryto najstarsze szczątki człowieka w Polsce, Jak zbudowano piramidy, które 10 budynków było najwyższych w starożytności, czy jak powstała Polska, nie dają Ci zasnąć, to jesteś w najlepszym miejscu do rozpoczęcia prawdziwiej nauki – a wszystko zaczęło się w paleolicie.

Najpierw jednak podstawy. Każda nauka dzieli przeszłość na różne epoki i okresy wedle swoich potrzeb, a te dzielą czasem na jeszcze mniejsze, i jeszcze mniejsze. Każde dwie epoki teoretycznie rozdziela tzw. cezura, czyli przełomowe wydarzenie, które ktoś uznał, że w jakiś sposób odmieniło historię świata. Brzmi niedorzecznie? Oczywiście, bo to totalna bzdura. W momencie odkrycia zwykle nikt nie zdawał sobie z tego sprawy, ale my naukowcy lubimy porządek. Z tego też wynika sporo problemów bo nie wszyscy za graniczne przyjmują te same daty. Przykładowo za koniec średniowiecza na kolejnych miejscach wymienia się początek reformacji (1517 r.) lub upadek Cesarstwa Wschodniorzymskiego (1453 r.). Te najczęściej wymieniane wyglądają jednak jak powyżej.

Archeologia w temacie periodyzacji dziejów ma o wiele więcej wspólnego z historią sztuki, bo obie te dyscypliny bardziej przyjmują do wiadomości, że byle wydarzenie nie jest w stanie zmienić świata. To jego skutki i wynikłe po nim procesy są tak naprawdę ważne. Nie mówiąc już o tym, że w różnych zakątkach Ziemi wszystko działo się w różnym czasie, bo dopiero od niedawna mamy tak szybki przepływ informacji. I tak w periodyzacji sztuki dla historii ziem dzisiejszej Polski w dużym uogólnieniu wygląda to tak:

  1. Prehistoria (od ok. 50 000 lat p.n.e. do 4000/3500 lat p.n.e.)
  2. Średniowiecze (od ok. 3 500 lat p.n.e. do 476 r. n.e.)
    1. Sztuka romańska (od ok. X w. n.e. do XII w.)
    2. Sztuka gotycka (od XIII do XV w.)
  3. Nowożytność
    1. Renesans i manieryzm (od końca XVI do połowy XVII w.)
    2. Barok i rokoko (od końca XVI do poł. XVIII w.)
  4. XIX i XXI w.
    1. Klasycyzm (ok. 1760 – 1830)
    2. Romantyzm i pozytywizm (od końca XVIIII w. do lat 40. XIX w.) – przy czym w Polsce impresjonizm przyjęto raczej bez szału
    3. Młoda Polska (1890 – 1918) – czyli nasza odmiana modernizmu
    4. Dwudziestolecie międzywojenne – i tu już modernizm pełną parą
    5. Po 1945 – sztuka współczesna, przy czym w czasach PRL obowiązującym nurtem był socrealizm, co zakończyło się w 1989 r.

Nas, archeologów, najbardziej jednak ciekawi właśnie prehistoria, czyli paleolit, mezolit, neolit, epoka brązu i epoka żelaza. To najdłuższy okres w naszych dziejach, a tak często pomijany przez wielu. Nauczyliśmy się wówczas podstaw tego, co dziś pozwala nam tracić bezsensownie czas na czytanie takich głupot jak chociażby podział na epoki historyczne. Choć i są wśród nas pasjonaci starożytności, średniowiecza, nowożytności czy współczesności, bo wiele metod badawczych pozwala na odkrycia, które innym naukom się nie śniły. No ale skoro już doszliśmy tak daleko to może warto zacząć tak naprawdę od początku?

PALEOLIT

Epoka kamienia jest najstarszym i najdłuższym etapem w dziejach ludzkości. Jej początki sięgają 2,6 miliona lat temu, kiedy wczesne istoty ludzkie w Afryce zaczęły wytwarzać narzędzia kamienne, a zamyka ją upowszechnienie narzędzi z brązu, które w Europie nastąpiło przed 4 tysiącami lat. Dzieli się na ją na starszą epokę kamienia – paleolit, oraz młodszą epokę kamienia – neolit, które na niektórych obszarach Ziemi, w tym w Polsce, rozdziela jeszcze środkowa epoka kamienia – mezolit. Epokę tę cechowały: duża zależność człowieka od środowiska przyrodniczego; wolne tempo przemian w gospodarce, technologii i kulturze, zwłaszcza w początkowych stadiach rozwoju, oraz podobieństwo sposobów życia na odległych od siebie obszarach.

MEZOLIT

Mezolit – inaczej środkowa epoka kamienia to okres trwający od około 11 000 – 7 000 p.n.e. na Bliskim Wschodzie i około 8 000 – 4 800 p.n.e. na terenach Niżu Środkowoeuropejskiego, stanowiący stopniowe przejście od paleolitu do neolitu i związany z postępującymi przemianami klimatycznymi związanymi z końcem zlodowaceń.

NEOLIT

Na epokę neolitu przypada ważny etap formowania się struktur etnicznych zasadniczych dla dalszego rozwoju Europy. Najistotniejsze znaczenie miał proces indoeuropeizacji, obejmujący także ziemie Polski. Ludy, które posługiwały się językiem praindoeuropejskim, pojawiły się prawdopodobnie już w IV tysiącleciu p.n.e. Ich jedność językowa rozpadła się u schyłku tego tysiąclecia.

  • Neolit na Pojezierzu Starogardzkim

    Jakie były początki najstarszego stałego osadnictwa na Pomorzu Gdańskim? Jak wyglądało życie codzienne ludzi z młodszej epoki kamienia? OrganizatorMuzeum Archeologiczne w Gdańsku KierownikOlgierd Felczak Czas trwania2019 – 2020 DatowanieWczesny i środkowy neolit (5000 – 3000 lat p.n.e.) Kontakt sekretariat@archeologia.pl WspółfinansowanieMinisterstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Archeologiczne w Gdańsku realizuje dwuletni (2019–2020) projekt badawczy pn. „Wczesny i … Czytaj dalej…
  • Dwie olbrzymie konstrukcje sprzed 7 tys. lat odkryto pod Łysomicami

    Pod Łysomicami (woj. kujawsko-pomorskie) odkryto kontury olbrzymich konstrukcji sprzed prawie 7 tys. lat. Chronił je system rowów. Tego typu budowle nie były do tej pory znajdowane na wschód od linii Wisły, dlatego badacze określają znalezisko mianem sensacyjnego. Odkrycia dokonali Mateusz Sosnowski z Instytutu Archeologii UMK i Jerzy Czerniec z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN podczas … Czytaj dalej…
  • Rondel w Nowym Objezierzu funkcjonował dłużej, niż przypuszczano

    Monumentalny rondel – miejsce kultu w Nowym Objezierzu (Zachodniopomorskie) powstał przed 4800 r. p.n.e. i funkcjonował przez około 200-250 lat – wynika z datowania radiowęglowego budowli. Wynik ten wskazuje na dłuższy czas funkcjonowania, niż przypuszczali archeolodzy. Pozostałości budowli (nazwa rondel nawiązuje do kolistego kształtu) znajdują się na polu pod Cedynią, w miejscowości Nowe Objezierze. To … Czytaj dalej…

EPOKA BRĄZU

Nazwa tej epoki pochodzi od używanych wówczas powszechnie narzędzi z nowo wprowadzonego surowca – brązu, czyli stopu miedzi z cyną. Epoka ta ma zróżnicowane ramy czasowe, zależne od terenu występowania. Najwcześniej, w Egipcie i na Bliskim Wschodzie (Dżemdet Nasr), za początek epoki brązu przyjmuje się umownie rok 3400 p.n.e., w Europie Południowej 2800 p.n.e., na terenach dzisiejszych wschodnich Niemiec i zachodniej Polski 2200 p.n.e. Koniec epoki brązu przypada na lata 1000–700 p.n.e.

  • Mamy kolejne dowody na ciągłość genetyczną społeczności na...
    Ludzie zamieszkujący południowe tereny obecnej Polski ponad 4 tys. lat temu byli bliscy pod względem genetycznym wcześniejszym społecznościom z tych terenów. To świadczy o ciągłości zasiedlenia tych ziem na przełomie neolitu i brązu - wynika z analiz, które opublikowano w „American Journal of Physical Anthropology”.W epoce brązu, czyli ponad...
    Więcej...
  • Jak stworzono kilkaset kopii najbardziej znanej urny w Polsce
    Technologia skanowania 3D znajduje zastosowanie w muzealnictwie i popularyzacji nauki. Muzeum Archeologiczne w Gdańsku stworzyło cyfrowy model urny twarzowej sprzed 2500 lat.Na podstawie modelu wydrukowano – przy użyciu drukarki 3D – kopię zabytku. Następnie konserwatorzy z muzeum wykonali formę odlewniczą, która posłużyła do odlania z gipsu kilkuset mniejszych urn....
    Więcej...
  • Odkryty obiekt uznany za świątynię (fot. fot. S. Lenarczyk za Centrum Archeologii Sródziemnomorskiej UW)
    Polscy archeolodzy odkryli najstarszą świątynię w rejonie Zatoki Perskiej
    Kończący się sezon wykopaliskowy misji Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW na stanowisku Bahra 1 w Kuwejcie przyniósł świetne odkrycia. Przedstawiono je podczas prezentacji zorganizowanej w Ambasadzie RP w Kuwejcie.Znaleziska dokonano na terenie pradziejowej osady, którą archeolodzy określają jako "Bahra 1". Życie kwitło w niej pod koniec VI tysiąclecia p.n.e. Położona...
    Więcej...

EPOKA ŻELAZA

To epoka, w której żelazo stało się głównym surowcem w wytwarzaniu narzędzi. Ramy czasowe epoki żelaza są różne i uzależnione od stref geograficznych, zróżnicowania kulturowego i rozwoju społeczno-gospodarczego. Najstarsze wyroby z kutego żelaza (głównie pochodzenia meteorytowego), pochodzą z XV i XIV wieku p.n.e. z terenów gdzie ludność zamieszkiwała państwo Hetytów (Azja Mniejsza). Stamtąd żelazo przez Palestynę dotarło do Egiptu, i dalej do Mezopotamii i Iranu. Następnie na Kaukaz, w XII w p.n.e. do Grecji oraz w XI-X w. p.n.e. do Italii. Do dalszych części Europy żelazo dotarło przez Półwysep Bałkański oraz Kaukaz. W znaczeniu historycznym epoka żelaza trwa do dziś (w sensie archeologicznym skończyła się w XIII w.)

  • Słowianie a Wandalowie i inni Germanie Wschodni – etnolingwistyczne...
    Kto mieszkał na ziemiach dzisiejszej Polski w pierwszych wiekach naszej ery? Skąd wzięli się Słowianie i kim byli Germanie Wschodni? Przy okazji dyskusji pod wpisem o skarbie spod Hrubieszowa padło pytanie o tożsamość ludności zamieszkującej dzisiejsze ziemie polskie w okresie rzymskim. Okazuje się, że etykietki takie jak „Słowianie” lub...
    Więcej...
  • To największy skarb w historii hrubieszowskiego muzeum!
    Około 5,5 kg – tyle waży najnowszy „zabytek” znajdujący się w hrubieszowskim muzeum. Tak naprawdę składa się on z 1753 srebrnych monet pochodzących z I i II wieku n.e. Bez wątpienia to największy skarb z okresu rzymskiego na Lubelszczyźnie i jeden z największych znalezionych dotychczas w Polsce.Odkryty został przypadkowo...
    Więcej...
  • Jak wyglądał wikiński pochówek w prawie 20-metrowym statku?
    Odkryty w 2018 roku statek wikingów znajdujący się wewnątrz kurhanu doczekał się wspaniałej wizualizacji. Historia tego odkrycia to przykład świetnej współpracy na każdym polu.Średniowieczną osadę oraz 3 kurhany odkryto na farmie Gjellestad pod Halden na wsypie Smola dzięki badaniom przy pomocy georadaru. Prócz pozostałości po długich domach na opublikowanych...
    Więcej...

STAROŻYTNOŚĆ

To pierwsza epoka stricte historyczna i to od niej zwykle rozpoczyna się naukę historii w szkołach. Obejmuje ona dzieje od powstania pierwszych cywilizacji Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej do około V wieku n.e. W odniesieniu do Grecji i Rzymu nazywana jest zamiennie antykiem. W stosunku do podziału archeologicznego pokrywa się z epoką brązu i epoką żelaza.

  • Piramida Cheopsa
    Jak budowano piramidy?
    Grecki historyk Herodot (V w. p.n.e.) podaje, że faraonowi Chufu brakowało środków do kontynuowania budowy piramidy. Miał więc wysłać swoją córkę do domu publicznego, żeby z tytułu jej pracy zdobyć fundusze. Księżniczka, miała prosić każdego swojego klienta, żeby oprócz zapłaty za jej usługi przyniósł też kamień. Z owych kamieni...
    Więcej...
  • Świątynię w Karnaku zdobił jeden z najstarszych syntetycznych barwników
    Jedna ze starożytnych kaplic w świątyni w Karnaku była w dużej mierze zdobiona błękitną polichromią - ustalił zespół dr Aleksandry Hallmann. Do naszych czasów zachowały się jej śladowe ilości, a ich wykrycie było możliwe dzięki zastosowaniu specjalistycznych analiz.Karnak jest jednym z największych na świecie kompleksów świątynnych. Zajmuje ponad 100...
    Więcej...
  • Prostytucja w starożytnym Rzymie miała "chronić" małżeństwo
    Prostytucja była w starożytnym Rzymie legalna i akceptowana przez państwo. Jej zadaniem była "ochrona" małżeństwa - skorzystanie z usługi prostytutki miało być "wentylem bezpieczeństwa". Jednak była to ochrona raczej z męskiego punktu widzenia, odczuć kobiet nie znamy - mówi w rozmowie z PAP historyk prof. Paweł Sawiński.Takie nastawienie starożytnych...
    Więcej...

ŚREDNIOWIECZE

Epoka w historii Europy trwająca od V do XV wieku, która rozpoczęła się wraz z upadkiem cesarstwa zachodniorzymskiego i trwała do epoki renesansu i wielkich odkryć geograficznych. W sensie archeologicznym koniec średniowiecza wyznacza zmierzch epoki żelaza. Jeszcze do niedawna powszechnie uznawane jako czas ciemnoty i przesądów dziś powoli odchodzi się od takiego rozumienia wieków średnich.

  • Grudziądz a historia siekiery sprzed 6 tys. lat
    Ponad 100 lat temu w Grzybnie żył sobie pewien pleban - Stanisław Kujot, dla znajomych pewnie QJ. W 1902 roku popełnił on pewne dzieło pt. Kto założył parafie w dzisiejszej diecezji chełmińskiej?, w którym zawarł wzmiankę o grodzie Grudziądz, zaczerpniętą z innego dokumentu - Kodeksu Dyplomatycznego Wielkopolski. Miało to...
    Więcej...
  • Tunele pod zamkiem w Olsztynie - do czego służyły?...
    Nieznaną jaskinię, złożony system tuneli i szczelin odkryli archeolodzy pod zamkiem w Olsztynie na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Część z nich mogła być wykorzystywana przez ludzi w średniowieczu, a może zdecydowanie wcześniej - wynika z ustaleń.Zamek w Olsztynie (koło Częstochowy) był jedną z największych tego typu budowli położonych na terenie...
    Więcej...
  • Grodzisko w Zawidowie starsze o kilkaset lat
    Grodzisko w Zawidowie powstało wcześniej, niż uważano dotychczas. Nie pochodzi z X-XII w., ale z czasów plemiennych, a jego koniec był tragiczny - został spalony, o czym świadczą ślady spalenizny - wynika z badań archeologicznych prowadzonych przez wrocławskich naukowców.Badania w Zawidowie są częścią większego projektu badawczego „1000 lat Górnych...
    Więcej...

NOWOŻYTNOŚĆ

Epoka w historii Europy trwająca od początku XV do końca XVIII wieku.  Realnymi wyznacznikami przejścia od średniowiecza do nowożytności są przemiany kulturowe, polityczne, państwowe, ideologiczne i w ograniczonym stopniu techniczne. W historii świata za umowne zakończenie epoki najczęściej uznaje się wybuch rewolucji francuskiej, a rzadziej kongres wiedeński.

  • Projekt 1000 lat Górnych Łużyc
    Projekt „1000 lat Górnych Łużyc – ludzie, grody, miasta”  współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Współpracy INTERREG Polska-Saksonia 2014-2020.PartnerzyBeneficjent wiodący – Landesamt für Archäologie Sachsen  Niemcy – Saksonia Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, PolskaMuseum Bautzen/ Muzej Budyšin, Niemcy – SaksoniaMuzeum Ceramiki w Bolesławcu, PolskaGroße Kreisstadt Zittau, Niemcy...
    Więcej...
  • W jaki sposób badania torfowisk odsłaniają naszą historię?
    Analiza torfowisk? To nie brzmi atrakcyjnie. Ale dla naukowców ich badania to kopalnia wiedzy na temat różnych historycznych wydarzeń. Ostatnio np. potwierdzili, że epidemia Czarnej Śmierci w połowie XIV w. nie dotarła do Polski; produkcja rolna utrzymywała się wówczas na podobnym poziomie.Archeolodzy i historycy coraz częściej sięgają po wsparcie...
    Więcej...
  • Na ratunek 3000 szkieletów. AŻ i unikatowe stanowisko w...
    Polacy, Czesi, Holendrzy, Finowie i Kirgizi. To nie początek dowcipu, a skład zespołu badawczego aktualnie pracującego w czeskich Libkovicach. W ramach polskiej ekipy pracuje nasza Redakcja, wraz z badaczami z Katedry Antropologii Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Po miesiącu wytężonego wysiłku, uznaliśmy, że nadszedł czas na krótki reportaż. Libkovice położone...
    Więcej...

WSPÓŁCZESNOŚĆ

Epoka w historii Europy trwająca od końca nowożytności do dnia dzisiejszego.

  • Jak skuteczna będzie nowa metodyka datowania bezwzględnego?
    Metodykę umożliwiającą datowanie bezwzględne ceramiki naczyniowej opracował międzynarodowy zespół naukowców. W jej weryfikację zaangażowali się badacze z Polski. Polega ona na analizie chemicznej kwasów tłuszczowych zachowanych na fragmentach ceramiki.Nową metodykę opisał w "Nature" prof. Richard Evershed z Uniwersytetu w Bristolu (Wielka Brytania) wraz z międzynarodowym zespołem, który był zaangażowany...
    Więcej...
  • 10 Najciekawszych Muzeów Dostępnych Bez Wychodzenia z Domu
    Jak długo trzeba nie wychodzić z domu, by mieć dość ulubionego serialu oraz wszystkich swoich współmieszkańców? U każdego ta granica przebiega w innym miejscu. Niezależnie jednak od tego czy jesteśmy uziemieni z powodu złamanej nogi, rekordowych opadów śniegu czy stanu epidemii związanego z rozprzestrzenianiem się nowego koronowirusa, wciąż możemy...
    Więcej...
  • Community archaeology - czym jest archeologia wspólnot lokalnych?
    Archeolodzy coraz częściej widzą swoją działalność jako praktykę o znaczeniu społecznym i kulturowym. Tak jest rozumiana aktywność badaczy w ramach tzw. archeologii wspólnot lokalnych (ang. community archaeology).Na przestrzeni ostatnich dwóch, trzech dekad obszar badań archeologicznych niezwykle poszerzył się. Dzisiaj archeologów nadal interesują prahistoryczne społeczności ludzkie i ich zwyczaje, handel,...
    Więcej...

NOWY ŚWIAT

Każdy region świata ma własną, lokalnie dopasowaną chronologię dziejów i tak jest również w przypadku obu Ameryk. Naukowcy badający historię kultur prekolumbijskich Mezoameryki ustalili na przykład podział na pięć okresów. Jako, że badania Polaków w Amerykach stanowią stosunkowo mały procent polskiej archeologii (choć ważny w skali światowej), wszystkie artykuły o tej tematyce umieściliśmy w jednej kategorii.

PRZEKROJOWO

Czasem archeolodzy lubią popatrzeć na sprawy z szerokiego punktu widzenia. Tutaj trafiają artykuły, których nie jesteśmy w stanie zaklasyfikować do jednej epoki.

css.php