OKRES HALSZTACKI (czasami wczesna epoka żelaza) to okres w pradziejach Europy Środkowej datowany wg Reineckego na lata od 1200 do 450 p.n.e. Trwał on od końca okresu epoki brązu do początków okresu lateńskiego. Nazwa tego okresu pochodzi od cmentarzyska w miejscowości Hallstatt w Austrii – bogatego ośrodka wydobywania i przetwarzania soli.
JAK DZIELIMY OKRES HALSZTACKI?
Okres halsztacki dzielimy na 4 podokresy: Hallstatt A i B (należące jeszcze do epoki brązu) oraz C i D — właściwy okres halsztacki (trwające od ok. 700 do 400 lat p.n.e.)
CHARAKTERYSTYKA OKRESU HALSZTACKIEGO
W okres świetności wkroczyły wówczas nowe wielkie cywilizacje europejskie. W VII w. p.n.e. duże obszary Europy zajęły kultury z wpływami halsztackimi. Owe oddziaływania docierały również do ziem polskich. Rozwijała się dalekosiężna wymiana. Z różnych stron Europy, zwłaszcza z obszaru kultury halsztackiej i z Półwyspu Apenińskiego, napływały liczne wyroby luksusowe. Pojawiły się miejscowe naśladownictwa wielu efektownych przedmiotów, głównie ozdób.
KONIEC OKRESU HALSZTACKIEGO
Kultury halsztackie zanikły na przełomie VI i V w. p.n.e., ustępując miejsca tworzącej się kulturze Celtów. W tym samym czasie wojownicze plemiona Scytów znad Morza Czarnego dotarły do zachodnich części naszych ziem, paląc niektóre grody, zabijając i uprowadzając ich mieszkańców.
Poszukiwali pamiątek po obu wojnach światowych, a natrafili na przedmioty pochodzące z czasów, gdy na ziemiach dzisiejszej Polski dopiero upowszechniało się żelazo. W lasach pod Spałą w województwie łódzkim odkryto bogaty zbiór pradziejowych ozdób z brązu i żelaza oraz gliniane naczynie. Znalezisko, datowane wstępnie … Czytaj więcej…
Blisko 9000 zabytków, ślady działalności sprzed ponad 2500 lat i zagadkowe pozostałości średniowiecznej zabudowy. Badania archeologiczne w Soli na Żywiecczyźnie wskazują, że już w pradziejach mogło tam funkcjonować miejsce pozyskiwania jednego z najcenniejszych wówczas surowców. Sól to dziś niewielka wieś położona w gminie Rajcza, … Czytaj więcej…
W Jackowie na Pomorzu, na trasie budowanej drogi do przyszłej elektrowni jądrowej „Lubiatowo-Kopalino”, archeolodzy odsłonili dwa kamienne kurhany oraz ślady zaplecza gospodarczego z wczesnej epoki żelaza. Kilkanaście fragmentów ceramiki pozwoliło powiązać odkrycie z archeologiczną kulturą pomorską, rozwijającą się od ok. VI do II wieku … Czytaj więcej…
Jak określić wiek osoby, której kości zostały spalone na stosie pogrzebowym ponad 2500 lat temu? W przypadku grobów ciałopalnych archeolodzy i antropolodzy od dawna mierzą się z ograniczeniami materiału, który bywa silnie przepalony, rozdrobniony i pozbawiony wielu cech diagnostycznych. Najnowszy artykuł w „Scientific Reports” … Czytaj więcej…
Na cmentarzysku w Domasławiu leżącym pod Wrocławiem odkryto tysiące naczyń. Przez lata patrzono na nie głównie jak na wyposażenie grobów, element uczty pogrzebowej albo pojemniki na dary dla zmarłych. Nowe badania pokazują jednak coś więcej: część z nich mogła aktywnie uczestniczyć w obrzędach, służąc … Czytaj więcej…
Zachowały się dwa fragmenty, na podstawie których powstała sugestywna rekonstrukcja postaci sprzed niemal 2700 lat. Rekonstrukcja figurki z Mirakowa-Grodna zaprezentowana przez Instytut Archeologii UMK w Toruniu robi wrażenie i pokazuje możliwości współczesnej archeologii cyfrowej. To również dobry punkt wyjścia do rozmowy o wyzwaniach, jakie … Czytaj więcej…
Najnowsze wnioski z badań nad metalowymi formami odlewniczymi pokazują, że odpowiedź na tytułowe pytanie brzmi: tak – choć nie zawsze i nie bez trudności. Ślady zużycia, analiza technik wykonania oraz kontekst znalezisk dowodzą, że formy te mogły być faktycznie używane do wielokrotnego odlewania metalowych … Czytaj więcej…
Żuk zamiast klejnotu, złota lub bursztynu? Wśród zabytków odkrytych na cmentarzysku w Domasławiu znaleziono ozdobę z chitynowych pancerzyków owadów sprzed 2700 lat. Ten zupełnie unikatowy zabytek w skali świata, pokazuje nie tylko gust społeczności epoki żelaza, ale też… kalendarz ich pogrzebów. Domasław pod Wrocławiem … Czytaj więcej…
Sztylety, obok m.in. mieczy, broni drzewcowej, łuków i strzał czy czekanów, to jedna z podstawowych kategorii uzbrojenia użytkowanych przez różne społeczności zamieszkujące ziemie polskie w epoce brązu (2200-700 lat p.n.e.) i wczesnej epoce żelaza (700-400 lat p.n.e.). Redakcja naukowa analizy (ENGLISH VERSION BELOW) Najliczniej … Czytaj więcej…
W rejonie Wyżyny Śląsko-Krakowskiej odkryto najstarsze ślady wydobycia rudy ołowiowej na obszarze dzisiejszej Polski, datowane na wczesną epokę żelaza! To przełom w naszej wiedzy o pradziejowej metalurgii – i dowód, że pierwszym metalem pozyskiwanym na tych ziemiach nie była miedź, lecz ołów. Gdy myślimy … Czytaj więcej…
Działalność czasopisma „Archeologia Żywa” w latach 2026–2027 jest dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego – w ramach programu „Czasopisma 2026”.
