Wykopaliska archeologiczne

Wykopaliska „domu zmarłych”, który mógł funkcjonować od IX do XII w. n.e. (fot. Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie)

To częstokroć najważniejsze i najciekawsze wydarzenia związane z badaniami archeologicznymi. Pomimo rozwoju technologicznego i metodycznego to właśnie wykopaliska najczęściej weryfikują różne hipotezy badawcze.

Najnowsze odkrycia podczas wykopalisk archeologicznych

  • W Dębianach odkryto jedno z największych cmentarzysk megalitycznych w Polsce
    Siedem kilkudziesięciometrowych grobowców megalitycznych sprzed ok. 5,5 tys. lat odkryli archeolodzy w Dębianach (woj. świętokrzyskie). Zdaniem odkrywców jest to jedno z największych cmentarzysk tego typu w Polsce. Nowo odkryte założenia naukowcy określają jako megaksylony (z j. greckiego mega – wielki i ksylon – drewno). Usypywano je z ziemi w kształcie wydłużonego trapezu. W przeciwieństwie do znanych np. z Kujaw grobowców megalitycznych ich ściany obstawiano jednak nie głazami, ale słupami wykonanymi z drewna. Odkryte przez badaczy grobowce w Dębianach … Czytaj więcej…
  • Wczesnośredniowieczna studnia z ul. Tatarskiej w Przemyślu
    Początkiem roku 2021 zakończył się kolejny etap prac archeologicznych związanych z budową Apartamentów Tatarska 4 w Przemyślu. Tym razem Pracownia Archeologiczna Mirosława Mazurka prowadziła badania pod miejsca parkingowe dla powstającej inwestycji. Najciekawszym odkryciem okazała się studnia datowana na wczesne średniowiecze (X-XII wiek). Studnia zbudowana była z solidnych, odpowiednio przygotowanych desek z wycięciami, które umożliwiały zbudowanie stabilnej konstrukcji. Przy jej północnej i południowej ścianie znajdowały się drewniane podesty … Czytaj więcej…
  • Żelazny czekan ze Żmijowisk
    Latem 2020 roku Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym prowadziło kierowane przez mgr Annę Kacprzak badania wykopaliskowe na północnej osadzie wczesnośredniowiecznego zespołu osadniczego w Żmijowiskach (gm. Wilków, woj. lubelskie). Celem tego sezonu było odsłonięcie pełnego zarysu budowli, której narożnik odkryliśmy podczas wykopalisk w 2016 roku. Założyliśmy dokładne zbadanie wszystkich elementów, i konstrukcyjnych, i wyposażenia, tej – jak nam się wydawało – czwartej już chaty półziemiankowej na tym stanowisku. Jednak archeologia potrafi zaskakiwać. Szybko … Czytaj więcej…
  • Jakaś groza wieje od tych pól ponurych – Archeologia Doliny Śmierci
    Istnieje niedaleko Chojnic, na polach pod Igłami, dolina, którą lud słusznie nazwał „doliną śmierci”. Z zasypanych rowów strzeleckich w 1939 r. wydobyto w 1945 roku setki pomordowanych przez Niemców Polaków. Nawet nieświadomy odbywających się tutaj niegdyś wypadków, odczuje instynktownie, iż działo się tu coś strasznego. Jakaś groza wieje od tych pól ponurych. Zdaje się, że słychać dziś jeszcze niemieckie przekleństwa i strzały, rozpaczliwe krzyki i błagania, słychać jęk konających i ostatnie … Czytaj więcej…
  • Co wiemy o grodzisku w Białogórzu dzięki naszym badaniom?
    Bo czasem bywa tak, że wszystko układa się, aż nazbyt pięknie – wręcz podejrzanie! Przystępując do badań grodziska w Białogórzu w ramach projektu 1000 lat Górnych Łużyc plany były bardzo ambitne. A wychodzi na to, że założone sobie cele zrealizowaliśmy w 100%! Od prawie roku uczestniczymy w projekcie 1000 lat Górnych Łużyc, z czego naszym polem działania jest rozpoznanie osadnictwa słowiańskiego z IX-XI wieku. Ten okres, po naszej stronie granicy jest bowiem jednym … Czytaj więcej…
  • Piec garncarski sprzed 2 tys. lat odkryty w Samborowicach
    Kilkaset fragmentów naczyń ceramicznych odkryto na Śląsku w świetnie zachowanym piecu garncarskim, którego ponad 2 tys. lat temu używali Celtowie. Piec należał do jednych z ostatnich przedstawicieli tego ludu na obecnych ziemiach Polski – którzy w 2. poł. II wieku p.n.e. wyemigrowali na południe – uważają naukowcy. Celtowie zamieszkiwali od ok. 400 do ok. 120 r. p.n.e. obszar południowej Polski tylko w kilku rejonach, m.in. na Dolnym Śląsku w okolicach Wrocławia, w Małopolsce pod Krakowem i na Podkarpaciu oraz na płaskowyżu głubczyckim. … Czytaj więcej…
  • Freja, walkirie i guldgubber – w objęciach dawnych bogów
    Wyspy na Morzu Bałtyckim są piękne i wciąż mało znane. Skrywają wiele tajemnic. Miejscem, do którego chcielibyśmy zabrać Państwa w tym artykule, jest niezwykłe stanowisko położone na malowniczej wyspie Bornholm – letniej rowerowej „Mekce” Bałtyku. Wyspa Bornholm kojarzona jest przede wszystkim z pięknymi krajobrazami, spokojem i niezliczoną ilością tras dla miłośników dwóch kółek. Niestety niewielu z nich, przemierzając ją, ma świadomość, że niezwykła przeszłość Morza Bałtyckiego jest bliżej niż to się … Czytaj więcej…
  • Wpływy z Dalekiego Wschodu odkryte w starożytnej świątyni nad Morzem Czerwonym w Egipcie
    Kamienne główki naśladujące rzeźby z azjatyckiego regionu Gandhara i posąg ukazujący bóstwo znane z głębi Afryki odkryli archeolodzy w czasie badań świątyni w Berenike w Egipcie nad Morzem Czerwonym – poinformowali badacze z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Miasto Berenike założył w III wieku p.n.e. faraon Ptolemeusz II. Początkowo port służył do przeładunku transportów słoni afrykańskich. W pierwszym wiekach naszej ery Rzymianie, którzy przejęli władzę nad Egiptem, uczynili z miasta ważny punkt w handlu transoceanicznym łączącym … Czytaj więcej…
  • Gródek w Ciochowicach dostarcza świetnie zachowanych drewnianych zabytków
    Skórzane buty i drewniane sprzęty kuchenne, w tym fragmenty łyżek, odkryli archeolodzy wewnątrz fosy broniącej dostępu do średniowiecznego gródka w dzisiejszych Ciochowicach (woj. śląskie). Mieszkał w nim rycerz lub posiadacz ziemski wraz z rodziną i służbą. Archeolodzy od lat wiedzą o istnieniu gródka w Ciochowicach niedaleko Gliwic. Miejsce to jest wpisane do rejestru zabytków. Relikty dawnej fortyfikacji są dobrze widoczne w terenie. Jednak do tej pory naukowcy nie wiedzieli dokładnie, z jakiego okresu to założenie pochodzi. Dlatego w tym i ubiegłym … Czytaj więcej…

Najczęściej zadawane pytania

Czym są wykopaliska archeologiczne?

Wykopaliska to jedna z najważniejszych terenowych metod badawczych archeologii. Jest to jednak metoda inwazyjna, co oznacza, że bezpowrotnie niszczymy badane stanowisko, dlatego zawsze muszą być one prowadzone w odpowiedni sposób.

Na czym polegają wykopaliska archeologiczne?

Na systematycznym i pieczołowicie dokumentowanym fizycznym rozbiorze stanowiska archeologicznego na poszczególne jednostki stratygraficzne, w kolejności od najmłodszej do najstarszej. W ten sposób na planach poziomych i pionowych przekrojów dokumentowany jest kontekst odkrywanych przedmiotów i obiektów.

Czy w Polsce prowadzone są wykopaliska?

Jak najbardziej! I to często przez cały rok, w każdym zakątku kraju. Wyróżniamy dwa rodzaje wykopalisk: badawcze i ratownicze. Te pierwsze prowadzi się w celu weryfikacji różnych hipotez badawczych, z kolei te drugie – o wiele częstsze – gdy stanowiska archeologiczne zagrożone są np. przyszłymi inwestycjami budowlanymi. Tak, opóźniamy budowy, ale nigdy ich nie zatrzymujemy na amen. No, może poza tym 1% przypadków.

Czy mogę pracować na wykopaliskach?

Wszystko zależy od tego jaki rodzaj pracy wchodzi w grę. O ile podczas badań ratowniczych czasami jest to niemożliwe ponieważ wymagane jest odpowiednie przeszkolenie, w większości przypadków archeolodzy zawsze poszukują osób, które pomogą im wykonywać proste czynności fizyczne. Kopanie, wożenie taczek, przesiewanie, rozdrabnianie czy przeszukiwanie ziemi drobnymi narzędziami – taka pomoc jest zawsze mile widziana i wystarczy zapytać się kierownika badań lub poszukać informacji na odpowiednich grupach, gdzie umieszczane są ogłoszenia.

Czy mogę prowadzić wykopaliska?

W Polsce i na świecie wykopaliska archeologiczne mogą być prowadzone wyłącznie przez osoby, które ukończyły studia na kierunku archeologii. W Polsce dodatkowo muszą one posiadać przynajmniej roczną praktykę i nie zalegać ze sprawozdaniami z badań prowadzonych w przeszłości. Amatorzy mogą jednak ubiegać się o pozwolenia na tzw. poszukiwania zabytków, przy czym dotyczą one głównie działań, w których wykorzystywane są detektory metali.

Czy znajdujemy złoto?

Bardzo rzadko. Najczęściej odnajdujemy fragmenty ceramiki, narzędzia krzemienne lub kamienne i kości ludzkie lub zwierzęce. Tym bardziej nie warto nielegalnie niszczyć stanowisk w poszukiwaniu skarbów. Wiele historii pokazuje, że złote skarby znajduje się rzadziej niż wygrywa w lotto.