Archeolodzy zakończyli trzeci sezon badań cmentarzyska w Kwiatkowicach w województwie łódzkim. Odkrywane zabytki i pochówki pozwalają zajrzeć do świata mieszkańców XI-wiecznej Polski oraz śledzić zmiany zachodzące w ich obyczajach pogrzebowych.
Kwiatkowice leżą w powiecie łaskim, około 25 km na zachód od Łodzi. Od 2024 roku badane jest tam wczesnośredniowieczne cmentarzysko, którego początki wiązane są z okresem kształtowania się państwa pierwszych Piastów. W tegorocznym sezonie, rozpoczętym 10 sierpnia, archeolodzy odsłonili i przebadali 10 nowych grobów. Prace prowadzą Waldemar Stasiak z Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, prof. Piotr Strzyż z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego oraz prof. Kalina Skóra z łódzkiego ośrodka Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. W badaniach uczestniczą również studenci archeologii Uniwersytetu Łódzkiego oraz wolontariusze.
Od miecza do cmentarzyska
O istnieniu stanowiska wiedziano pośrednio już przed II wojną światową. Dyrektor jednej z pobliskich szkół przekazał wówczas do Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie miecz, a do muzeum w Łodzi między innymi grot włóczni. Przy zabytkach zachowała się informacja, że zostały znalezione na polu jednego z mieszkańców Kwiatkowic. Lokalizacja nie była jednak na tyle dokładna, aby możliwe było wskazanie konkretnego miejsca odkrycia. Do sprawy archeolodzy wrócili po wielu dziesięcioleciach. Około 2022 roku dotarli do potomków dawnego właściciela gruntu i po uzyskaniu wymaganych pozwoleń rozpoczęli poszukiwania na wytypowanym polu. Szybko natrafiono tam na srebrne ozdoby oraz elementy uzbrojenia z wczesnego średniowiecza. Ze względu na postępujące niszczenie stanowiska systematyczne wykopaliska rozpoczęto wkrótce potem.
W grobach badanych w 2026 roku archeolodzy odkryli między innymi elementy uzbrojenia, narzędzia codziennego użytku oraz biżuterię. W pochówkach kobiet występowały kolie ze szklanych i srebrnych paciorków oraz kabłączki skroniowe. Te ostatnie są charakterystycznymi ozdobami wczesnośredniowiecznymi, noszonymi przy skroniach i mocowanymi najczęściej do opaski lub nakrycia głowy. Niektóre groby wyróżniają się także okazałymi konstrukcjami kamiennymi. Znaczenie takich konstrukcji pozostaje przedmiotem badań. Ich interpretacja wymaga uwzględnienia wielu czynników, między innymi wyposażenia grobów, ich rozmiarów oraz rozmieszczenia na terenie całego cmentarzyska. Interesujący jest także sposób orientowania zmarłych. W przebadanych pochówkach kobiety składano głową skierowaną na zachód, natomiast mężczyzn na wschód. Zaobserwowana prawidłowość wskazuje na stosowanie określonych zasad przy organizacji pochówków.
Ciałopalenie obok pochówków szkieletowych
Większość odkrywanych grobów to pochówki inhumacyjne, czyli takie, w których niespalone ciało zmarłego składano bezpośrednio do grobu. Podczas wcześniejszych sezonów badań odkryto jednak również pochówki ciałopalne. Współwystępowanie obu form obrządku pogrzebowego może wskazywać na złożony charakter przemian zachodzących w tym okresie. Nie oznacza to jednak prostego podziału na groby związane z różnymi tradycjami religijnymi. Zmiany w sposobach chowania zmarłych miały charakter stopniowy, a różne zwyczaje mogły funkcjonować równolegle przez dłuższy czas. Dzięki temu stanowisko datowane na XI wiek stwarza możliwość badania przemian kulturowych zachodzących w społecznościach środkowej Polski.
Niestety, szczątki kostne zachowały się bardzo słabo. Ogranicza to zakres analiz antropologicznych, które mogłyby dostarczyć danych dotyczących wieku zmarłych, ich stanu zdrowia oraz innych cech biologicznych. Według badaczy na stan zachowania kości wpływ miały warunki środowiskowe panujące na stanowisku oraz wieloletnia działalność rolnicza.
Jak duże jest cmentarzysko?
W tegorocznych pracach przeprowadzono również badania geofizyczne pod kierunkiem Tomasza Herbicha z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Są to metody pozwalające rozpoznawać znajdujące się pod powierzchnią struktury na podstawie różnic właściwości fizycznych gruntu, bez konieczności jego rozkopywania. Po trzech sezonach archeolodzy odkryli już około 30 pochówków, ale granice nekropolii nadal nie zostały ostatecznie ustalone. Dalsze badania powinny przede wszystkim pozwolić dokładniej określić czas jej funkcjonowania, rozplanowanie grobów oraz różnice w sposobie chowania poszczególnych zmarłych. Dzięki temu Kwiatkowice mogą stać się ważnym punktem odniesienia dla badań nad społecznościami zamieszkującymi środkową Polskę w XI wieku.
Źródło: portal Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego (lodzkie.pl)
Archeolog, doktor nauk inżynieryjno-technicznych, popularyzator. Pierwsza osoba, z którą powinno się kontaktować w sprawie patronatów i ewentualnej współpracy z „Archeologią Żywą”. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół kultury materialnej późnego średniowiecza i wykorzystania nowoczesnych technologii w archeologii. Pasjonat multimediów i gier komputerowych. Prowadzący cyklu cotygodniowych popularnonaukowych webinarów pt. „Kontekst Archeologii Żywej”
