Archeologia Żywa 4 (74) 2019


Ponieważ lasy stanowią ok. 30% powierzchni naszego kraju w najnowszej Archeologii Żywej 4/2019 zatytułowanej „Co skrywają lasy?” staramy się odpowiedzieć na to z pozoru proste pytanie.

Przez długi czas archeolodzy raczej omijali tereny zalesione. Głównym powodem było to, że wiele tradycyjnych metod badawczych takich jak wykopaliska, fotografia lotnicza czy badania powierzchniowe w starciu z gęstą roślinnością traciło na skuteczności.

Nie ukrywajmy zresztą – niewielu z nas zapuszcza się w najgłębsze leśne ostępy. Wiemy to z własnych doświadczeń, bo w trakcie badań trwających parę miesięcy jedynymi osobami, które spotykaliśmy byli przedstawiciele pięciu grup hobbistycznych/zawodowych: grzybiarze, leśnicy, poszukiwacze, harcerze i saperzy. Przy czym Ci ostatni przeważnie nie wpadali po to by uciąć sobie z nami pogawędkę na temat badań.

Dziś jednak archeologia lasów coraz bardziej staje się odrębną specjalizacją w naszej ukochanej nauce. Dlaczego taka zmiana miała miejsce? Co umożliwia nam dzisiaj szybkie rozpoznanie tego co skrywają lasy? Które metody są bardziej, a które mniej skuteczne? Na jakie stanowiska możemy natrafić? Jak różni się stopień ich zachowania od tych na obszarach niezalesionych? No i co tak naprawdę oznaczają skróty LiDAR, ALS, SLS, NMT, DEM?

Odpowiedzi na wszystkie te pytania, ale również teksty o innych odkryciach i badaniach znajdziecie już w druku. Przypominamy, że na naszej stronie głównej zamieszczamy zwykle najważniejsze informacje i dłuższe artykuły. Naszą pozostałą aktywność możecie śledzić na naszym Facebooku, TwitterzeInstagramie, do czego serdecznie zachęcamy!

Archeologia Żywa 4/2019 – spis treści

  • 4 / Lasy Państwowe i inwentaryzacje dziedzictwa kulturowego. LiDAR (i nie tylko), czyli dzisiejsza archeologia na terenach zalesionych
    Rafał Zapłata, Krzysztof Stereńczak
  • 14 / Bory Dolnośląskie: archeologiczna Terra incognita, pustka, czy Eldorado?
    Paweł Konczewski
  • 24 / Krótki poradnik czym jest LiDAR, czyli punkty, modele i lasery
    Radosław Biel
  • 26 / Krzemionki Opatowskie: ukryte w lasach dziedzictwo z listy UNESCO w świetle LiDARu
    Rafał Zapłata
  • 32 / Terra Desolata? Galindia w XXI wieku: archeologia i edukacja na przykładzie badań w południowej części powiatu mrągowskiego
    Iwona Lewoc, Monika Radzikowska, Kamil Niemczuk
  • 38 / Archeologiczny spacer przez Klokočské a Betlémské skały Czeskiego Raju
    Jan Prostředník, Petr Šída
  • 44 / Kiedy deszcze zraszały pustynię… Archeologia wczesnego holocenu na wschodniej Saharze
    Paweł Polkowski
  • 54 / O czym szumią stare drzewa
    Izabela Borysławska
  • 58 / Smaki lasu
    Maciej Słowiński
  • 62 / Książę Almosz i jego Dömös: kawałek historii wczesnośredniowiecznych Węgier
    Mariola Biernat-Nowacka, Łukasz Nowacki, Tomasz Sajecki
  • 68 / World Archaeological Congress po raz pierwszy w Europie Środkowej
    Arkadiusz Marciniak
  • 72 / Salona – Stolica Dalmacji
    Piotr Piekarz
  • 80 / Kilka słów o pluciu i spluwaczkach
    Magdalena Konczewska
  • 84 / Archeologia: od opowieści o przeszłości ku nauce
    Jakub Okonek

AŻ 4/2019 – podgląd

Krzemionki Opatowskie: ukryte w lasach dziedzictwo z listy UNESCO w świetle LiDARu
Rafał Zapłata

Prehistoryczne kopalnie w regionie Krzemionek Opatowskich (woj. świętokrzyskie) w znacznym stopniu są położone w lasach. Ta sytuacja
powoduje, iż badania takich obiektów wymagają stosowania specyficznych metod (np. skanowania laserowego), które w środowisku leśnym pozwalają lepiej i szerzej analizować zabytki archeologiczne.

Terra Desolata? Galindia w XXI wieku: archeologia i edukacja na przykładzie badań w południowej części powiatu mrągowskiego
Iwona Lewoc, Monika Radzikowska, Kamil Niemczuk

Warmia i Mazury to popularny kierunek urlopowy. Lasy i jeziora pozwalają odetchnąć od codziennego biegu i zgiełku miast. Często jednak – zarówno turyści jak i mieszkańcy – nie zdają sobie sprawy z tego, iż jest to obszar niezwykle ciekawy archeologicznie. Zamki krzyżackie są jedną z atrakcji regionu. Całkiem nieźle osadzona w świadomości jest też historia wczesnośredniowiecznych Prusów. Ale co było wcześniej?

Kiedy deszcze zraszały pustynię…
Paweł L. Polkowski

Skwar sprawia, że każdy krok to wysiłek. Powietrze drży, malując miraże nieistniejących jezior. Nie ma chmury, za którą, choć na chwilę, mogłoby się schować rozżarzone słońce. Jedynie wiatr niesie nieco orzeźwienia, choć jednocześnie bombarduje drobinami piasku, który wciska się do oczu i ust. Krajobraz zapiera dech w piersiach, ale na tym
pustkowiu archeolog nie powinien przecież liczyć na znaleziska. A jednak jeszcze kilka kroków i ukażą się fundamenty kamiennych chat sprzed dziesięciu tysięcy lat, a nieopodal ryty naskalne, być może niewiele młodsze. Narzędzia krzemienne leżą na ziemi. Wydają się nietknięte. Jak to możliwe? Przecież na takiej pustyni nie dałoby się żyć. Odpowiedź jest prosta: Sahara nie zawsze była pustynią!

Archeologia: od opowieści o przeszłości ku nauce
Jakub Okonek

Zaciekawienie człowieka swoją przeszłością jest tak stare jak kultura. Niezależnie od poglądów czy miejsca, w którym przedstawiciele Homo sapiens tworzyli zręby organizacji społecznej, wierzeń, czy umiejętności wytwórczych – wiedzę o powyższym zawdzięczali swoim przodkom. To starszyzna była skarbnicą wiedzy, a tradycja jej nośnikiem. Z czasem uległo to zmianom.

Archeologia Żywa 4 (74) 2019 – słowo od redaktora naczelnego…

Często słyszę
pytanie „czym zajmuje się archeologia i gdzie są jej granice”? W moim
przekonaniu archeologia służy poznawaniu naszej przeszłości społecznej,
kulturowej i biologicznej (te trzy składowe są ze sobą różnorodnie powiązane) w
oparciu o badania wszelkich materialnych śladów przeszłości, na których ludzie
odcisnęli swoje piętno. A granice tak rozumianej archeologii? Nie istnieją! To
my sami je wymyślamy, wpisując się w aktualnie obowiązujące paradygmaty czy
politykę uprawiania nauki. A rolą badacza jest przekraczanie granic.

Taką barierą w
archeologii do niedawna były lasy. Zwarta szata roślinna skutecznie ograniczała
penetrację puszcz w poszukiwaniu dziedzictwa archeologicznego. Rewolucja w tym względzie
na świecie zaczęła się dekadę temu, a w Polsce niewiele później. Co ją
spowodowało? Użycie nowej techniki badawczej w postaci różnych form skaningu
laserowego. Okazało się, że w lasach kryje się ogrom dziedzictwa nieznanego
dotychczas naukowcom. W puszczach Mezoameryki skanery wskazały lokalizację
całych opuszczonych miast i wielkich kompleksów świątynnych! Zaś u nas:
zapomniane fortyfikacje, opuszczone wsie i miasteczka, relikty dawnej
gospodarki, pola bitewne i cmentarzyska. Setki i tysiące nowych stanowisk
archeologicznych o chronologii od epoki kamienia po współczesność. Prawdziwe
Eldorado! Te ukryte w lasach archeologiczne skarby chcemy przybliżyć
Czytelnikom w bieżącym numerze AŻ.

… i trochę o zawartości

Na początek
prezentujemy relacje z badań wielkich kompleksów leśnych położonych w Polsce.
Rafał Zapłata i Krzysztof Stereńczak prezentują metody i pierwsze wyniki badań
nad dziedzictwem archeologicznym ukrytym w Puszczy Białowieskiej i w polskich Karpatach.
Rafał Zapłata przybliża również pionierskie w naszym kraju rozpoznanie reliktów
pradziejowego górnictwa wokół Krzemionek Opatowskich, wykonane z wykorzystaniem
lotniczego skaningu laserowego. W kolejnym tekście piszący te słowa sygnalizuje
efekty badań nad dziedzictwem przyrodniczo-kulturowym Borów Dolnośląskich. Z
kolei Iwona Lewoc, Monika Radzikowska i Kamil Niemczak przedstawiają efekty
edukacyjno-badawczego projektu fundacji Terra Desolata, realizowanego na
Mazurach. W dalszej kolejności, na wycieczkę pradziejowymi szlakami do jaskiń
ukrytych w lasach Czeskiego Raju zapraszają Jan Prostředník i Jan Střida –
archeolodzy z muzeum w Turnovie. O czasach, kiedy południowa Sahara była
zielona pisze Paweł Polkowski. Na koniec leśnego bloku tematycznego proponujemy
lekturę eseju Izabeli Borysławskiej o kulturowej roli drzew. Zapraszamy też do
Archeokuchni, w której Maciej Słowiński przyrządza wedle dawnych receptur dania
z dziczyzny.

Poza tematem numeru zapraszamy na wycieczkę na wczesnośredniowieczne Węgry, a to za sprawą tekstu Marioli Biernat-Nowackiej, Łukasza Nowackiego i Tomasza Sajeckiego. Zapraszamy też do czeskiej Pragi, gdzie w lipcu przyszłego roku odbędzie się Światowy Kongres Archeologiczny. Wydarzenie to, jego cele i program, przybliża prof. Arkadiusz Marciniak. Po Salonie, stolicy rzymskiej prowincji Dalmacja, oprowadzi nas Piotr Piekarz. Magdalena Konczewska omawia zaś historię… spluwaczek. Do zajęcia się tematem natchnęło Autorkę odkrycie przez nas takiego zabytku przy jednej z opuszczonych karczm w Borach Dolnośląskich. Na koniec zapraszam do lektury tekstu Jakuba Okonka o metodologii archeologii.

Dostępny w salonach prasowych w całej Polsce. Empik, Garmond, Inmedio, Relay, Ruch.

Życzymy miłej lektury!

Redaktor Naczelny „Archeologii Żywej” | strona

Archeolog, nauczyciel akademicki, redaktor naczelny AŻ. Pracuje na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu. Jego zainteresowania naukowe oscylują wokół archeologii historycznej oraz wykorzystania archeologii w naukach przyrodniczych i kryminalistyce. Miłośnik niespiesznych podróży.

ANTROPOLOG

Studentka antropologii fizycznej na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu. Aktualnie sekretarz redakcji Archeologii Żywej. Szczególnym zainteresowaniem darzy etologię człowieka. Lato poświęca podróżom i wykopaliskom archeologicznym.

Redaktor ds. Wpisów Internetowych | strona

Archeolog. Doktorant Politechniki Wrocławskiej. Absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego. Pierwsza osoba, z którą powinno się kontaktować w sprawie problemów ze stroną, profilami AŻ lub ofertami patronatów medialnych. Pasjonat technologii i gier komputerowych.

A może jeszcze...

  • Archeologia Żywa 1 (75) 2020 Istnieją tematy w badaniach nad przeszłością człowieka, na których spojrzenie li tylko z naszego krajowego podwórka archeologicznego niewiele wnosi. Do takich należy ogólnoświatowy […]
  • Archeologia Żywa 3 (73) 2019 Numer AŻ 3/2019 pt. "Skarby, Depozyty, Unikaty" przybliży nam...
  • Krzemienne Dziedzictwo – film o Krzemionkach Opatowskich Liczni rekonstruktorzy i archeolodzy wystąpili w nowym filmie dokumentalnym na temat m.in. pradziejowych kopalni krzemienia pasiastego w rejonie Krzemionek, która była użytkowana kilka […]
  • 10 Najciekawszych Muzeów Dostępnych Bez Wychodzenia z Domu Jak długo trzeba nie wychodzić z domu, by mieć dość ulubionego serialu oraz wszystkich swoich współmieszkańców? U każdego ta granica przebiega w innym miejscu. Niezależnie jednak od tego […]
  • Bory Dolnośląskie pod lupą archeologów Do niedawna archeolodzy omijali lasy z racji, że szata roślinna utrudnia ich penetracje w poszukiwaniu dziedzictwa archeologicznego. Zmianę w tym względzie przyniosło wypracowanie nowych […]
  • Krzemionki Opatowskie na liście UNESCO! Na 43. sesji komisji dziedzictwa UNESCO wpisano na prestiżową listę tej organizacji kopalnie krzemienia pasiastego i neolityczne osady w Krzemionkach - poinformowała agenda […]

CZY TEŻ W DZIECIŃSTWIE CHCIAŁEŚ BYĆ ARCHEOLOGIEM?

My od zawsze! Cześć, ARCHEOLOGIA ŻYWA to mały zespół osób kochających odkrywanie i pisanie o przeszłości. Czujemy jednak, że wciąż zna ją zbyt mało osób. Pytanie, czy chcesz nam pomóc w promocji naszej historii?

Dodaj komentarz