Zamki krzyżackie na ziemi chełmińskiej | Archeologia Żywa

Zamki krzyżackie, warownie i grody na ziemi chełmińskiej. Castra terrae Culmensis.

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

W ostatnich latach nastąpiło wyraźne zainteresowanie architekturą obronną oraz problematyką formowania się systemu obronnego państwa zakonu krzyżackiego. W kontekście prowadzonych badań archeologicznych, zamków krzyżackich na ziemi chełmińskiej powrócił jeden z ciekawszych problemów dotyczący kwestii kontynuacji miejsc wcześniejszego osadnictwa grodowego (pruskiego/słowiańskiego).

Zasada lokowania założeń obronnych wzdłuż arterii komunikacyjnych, na szlakach handlowych wydaje się dziś oczywista. Najstarsze warownie lokowano w miejscach z natury obronnych: na wyniesieniach, wyspach, cyplach i półwyspach, zwłaszcza jeśli było to tereny nadgraniczne bądź położone w pobliżu pustek osadniczych, puszcz i mokradeł. Ich lokalizacja wynikała przede wszystkim z doraźnie formułowanych potrzeb, dostosowanych do warunków osadniczych i komunikacyjnych. Taki system obronny modyfikowano później w związku ze zmieniającymi się warunkami, zwłaszcza strefy przygranicznej powiększanego ciągle terytorium.

Zamki krzyżackie a wcześniejsze założenia

Krzyżacy bez wątpienia wykorzystywali dawne instalacje obronne do nowych celów, zwłaszcza w początkowym etapie podboju i kolonizacji Prus, kiedy możliwości logistyczne i materialne zakonu były ograniczone. Nie wiadomo było jednak, jaki był zasięg adaptacji starszych umocnień i jak wyglądały późniejsze transformacje warowni drewnianych w zamki murowane. Pierwsze założenia obronne były typowymi umocnieniami drewniano-ziemnymi z pierścieniowatymi wałami. Od typowych dla wcześniejszego okresu grodów różniły je jednak zarówno nowe funkcje, jak i szczegóły konstrukcyjne. Przyjmowano, że adaptowanie wcześniejszych założeń obronnych we wczesnym etapie formowania się struktur osadniczych zakonu krzyżackiego w Prusach było powszechne. Jednak badania archeologiczne pokazały, że wcale nie jest to takie oczywiste.

Model terenu zamku w Unisławiu – dron służy dziś nie tylko do zabawy, ale również do celów naukowych. Zdjęcie wykonane z powietrza, po odpowiednim oczyszczeniu, może być równie przydatne jak osławiony LIDAR (oprac. M. Bogacki)

Okazało się, że regułą było zakładanie najstarszych, nieregularnych zamków murowanych w miejscach wcześniejszych warowni przedkrzyżackich m.in. w Grudziądzu, gdzie wzgórze zamkowe było zasiedlone już w neolicie i epoce brązu, a bezpośrednio pod zamkiem znajdowała się osada słowiańska, datowana od połowy VII do XII stulecia oraz relikty starszej, drewnianej zabudowy krzyżackiej z połowy XIII w. Z kolei badania młodszych, regularnych zamków Krzyżackich (m.in. w Kowalewie Pomorskim i Radzyniu Chełmińskim), wykazały że powstawały one niemal zawsze w miejscach wcześniej niezasiedlonych… Jak więc było naprawdę?

(…)


Archeologia Żywa 3 69 2018

Jest to fragment artykułu „Castra terrae Culmensis. O grodach, warowniach i zamkach krzyżackich na ziemi chełmińskiej?” opublikowanego w numerze Archeologia Żywa 3 (69) 2018.

A może jeszcze...

  • Powstaje wirtualna rekonstrukcja średniowiecznego portu w PuckuPowstaje wirtualna rekonstrukcja średniowiecznego portu w Pucku Trwają pracę nad wirtualną rekonstrukcją jednego z najstarszych portów na ziemiach Polski, który znajdował się w Pucku (Pomorskie). W 2020 r. każdy zainteresowany będzie mógł skorzystać z […]
  • Osteobiografie dwóch niezwykłych kobiet średniowiecznej PolskiOsteobiografie dwóch niezwykłych kobiet średniowiecznej Polski Rozwój badań w archeologii pozwala na coraz pełniejsze poznawanie życia mieszkańców ziem polskich. Tworzone przez badaczy osteobiografie w dużej mierze pomagają poznać i zrozumieć życie […]
  • Poláky – cmentarzysko z toni jezioraPoláky – cmentarzysko z toni jeziora Zapewne każdy słyszał opowieści o zatopionych wsiach, kościołach, karczmach. Z reguły wkładamy je między legendy, nie dając im wiary. Czasem jednak rzeczywistość pracy archeologa okazuje […]
  • Archeolodzy XXI wieku kontra gród w RozprzyArcheolodzy XXI wieku kontra gród w Rozprzy Lakoniczne wzmianki w średniowiecznych dokumentach mówiące o wielu piastowskich kasztelaniach, takich jak Rozprza, to bardzo często jedyne informacje, jakie dotrwały do naszych czasów. […]
  • Wczesnośredniowieczne grodziska plemienne w SudetachWczesnośredniowieczne grodziska plemienne w Sudetach Znajdujące się na peryferiach czterech krain geograficzno-historycznych – Śląska, Czech, Moraw i Łużyc – Sudety pozostawały dotąd na dalszym planie zainteresowań archeologów wczesnego […]
  • Zamek Grodno i jego skarbyZamek Grodno i jego skarby Zamek Grodno to niesamowity obiekt, który już od ponad 700 lat góruje nad doliną rzeki Bystrzycy Świdnickiej, płynącej w tym miejscu na styku Gór Wałbrzyskich i Sowich. Wybudowany przez […]
Profesor UMK | strona

Archeolog, kierownik Zakładu Archeologii Architektury Instytutu Archeologii UMK w Toruniu, kierownik projektu Castra Terrae Culmensic – na rubieży chrześcijańskiego świata. Interesuje się średniowieczną architekturą obronną i sakralną.

Doktor Archeologii | strona

Archeolog architektury, konserwator. Interesuje się budownictwem zamkowym i średniowiecznymi technikami budowlanymi. Aktualnie członek zespołu badawczego "Castra terrae culmensis - na rubieży chrześcijańskiego świata".


  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Dodaj komentarz

css.php