Zamki krzyżackie na ziemi chełmińskiej | Archeologia Żywa

Zamki krzyżackie, warownie i grody na ziemi chełmińskiej. Castra terrae Culmensis.

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

W ostatnich latach nastąpiło wyraźne zainteresowanie architekturą obronną oraz problematyką formowania się systemu obronnego państwa zakonu krzyżackiego. W kontekście prowadzonych badań archeologicznych, zamków krzyżackich na ziemi chełmińskiej powrócił jeden z ciekawszych problemów dotyczący kwestii kontynuacji miejsc wcześniejszego osadnictwa grodowego (pruskiego/słowiańskiego).

Zasada lokowania założeń obronnych wzdłuż arterii komunikacyjnych, na szlakach handlowych wydaje się dziś oczywista. Najstarsze warownie lokowano w miejscach z natury obronnych: na wyniesieniach, wyspach, cyplach i półwyspach, zwłaszcza jeśli było to tereny nadgraniczne bądź położone w pobliżu pustek osadniczych, puszcz i mokradeł. Ich lokalizacja wynikała przede wszystkim z doraźnie formułowanych potrzeb, dostosowanych do warunków osadniczych i komunikacyjnych. Taki system obronny modyfikowano później w związku ze zmieniającymi się warunkami, zwłaszcza strefy przygranicznej powiększanego ciągle terytorium.

Zamki krzyżackie a wcześniejsze założenia

Krzyżacy bez wątpienia wykorzystywali dawne instalacje obronne do nowych celów, zwłaszcza w początkowym etapie podboju i kolonizacji Prus, kiedy możliwości logistyczne i materialne zakonu były ograniczone. Nie wiadomo było jednak, jaki był zasięg adaptacji starszych umocnień i jak wyglądały późniejsze transformacje warowni drewnianych w zamki murowane. Pierwsze założenia obronne były typowymi umocnieniami drewniano-ziemnymi z pierścieniowatymi wałami. Od typowych dla wcześniejszego okresu grodów różniły je jednak zarówno nowe funkcje, jak i szczegóły konstrukcyjne. Przyjmowano, że adaptowanie wcześniejszych założeń obronnych we wczesnym etapie formowania się struktur osadniczych zakonu krzyżackiego w Prusach było powszechne. Jednak badania archeologiczne pokazały, że wcale nie jest to takie oczywiste.

Model terenu zamku w Unisławiu – dron służy dziś nie tylko do zabawy, ale również do celów naukowych. Zdjęcie wykonane z powietrza, po odpowiednim oczyszczeniu, może być równie przydatne jak osławiony LIDAR (oprac. M. Bogacki)

Okazało się, że regułą było zakładanie najstarszych,
nieregularnych zamków murowanych w miejscach wcześniejszych warowni przedkrzyżackich
m.in. w Grudziądzu, gdzie wzgórze zamkowe było zasiedlone już w neolicie i
epoce brązu, a bezpośrednio pod zamkiem znajdowała się osada słowiańska,
datowana od połowy VII do XII stulecia oraz relikty starszej, drewnianej
zabudowy krzyżackiej z połowy XIII w. Z kolei badania młodszych, regularnych
zamków Krzyżackich (m.in. w Kowalewie Pomorskim i Radzyniu Chełmińskim), wykazały
że powstawały one niemal zawsze w miejscach wcześniej niezasiedlonych… Jak więc
było naprawdę?

(…)


Archeologia Żywa 3 69 2018

Jest to fragment artykułu „Castra terrae Culmensis. O grodach, warowniach i zamkach krzyżackich na ziemi chełmińskiej?” opublikowanego w numerze Archeologia Żywa 3 (69) 2018

Profesor UMK | strona

Archeolog, kierownik Zakładu Archeologii Architektury Instytutu Archeologii UMK w Toruniu, kierownik projektu Castra Terrae Culmensic – na rubieży chrześcijańskiego świata. Interesuje się średniowieczną architekturą obronną i sakralną.

Doktor Archeologii | strona

Archeolog architektury, konserwator. Interesuje się budownictwem zamkowym i średniowiecznymi technikami budowlanymi. Aktualnie członek zespołu badawczego "Castra terrae culmensis - na rubieży chrześcijańskiego świata".

A może jeszcze...

  • Zamek w Golubiu – strzegąc granic Państwa KrzyżackiegoZamek w Golubiu – strzegąc granic Państwa Krzyżackiego Na prawym brzegu rzeki Drwęcy, przy granicy z Mazowszem, wyrosło sobie w średniowieczu miasto o nazwie Golub. Samo oczywiście nie wyrosło, ale trudno powiedzieć co mogło się tutaj dziać […]
  • Zamek w Reszlu – siedziba biskupówZamek w Reszlu – siedziba biskupów Zakon krzyżacki lubił rzucać się śnieżkami z wszystkimi sąsiadami. Nie wiadomo czy akurat lubili śnieg czy nie potrafili zrobić z niego nic ciekawszego np. bałwana. Rzucaliśmy się […]
  • Dwie olbrzymie konstrukcje sprzed 7 tys. lat odkryto pod ŁysomicamiDwie olbrzymie konstrukcje sprzed 7 tys. lat odkryto pod Łysomicami Pod Łysomicami (woj. kujawsko-pomorskie) odkryto kontury olbrzymich konstrukcji sprzed prawie 7 tys. lat. Chronił je system rowów. Tego typu budowle nie były do tej pory znajdowane na […]
  • Skąd w neolicie importowano miedź na tereny Polski?Skąd w neolicie importowano miedź na tereny Polski? Nie z Siedmiogrodu czy Alp Wschodnich - jak do tej pory przypuszczali archeolodzy - ale z terenu Słowacji pochodzi miedź, z której wykonywano część ozdób odkrytych na terenie Polski w […]
  • Zamki i pałace w Polsce warte odwiedzenia. TOP 10Zamki i pałace w Polsce warte odwiedzenia. TOP 10 Zamki i pałace są w Polsce wizytówkami wielu miast, gmin, a nawet całych województw. Samych zamków na terenie całego kraju można się doliczyć aż 419. Które spośród nich są pozycją […]
  • Co jedli Krzyżacy w Przezmarku?Co jedli Krzyżacy w Przezmarku? Większość potraw spożywanych ok. 500 lat temu na krzyżackim zamku w Przezmarku (woj. pomorskie) gotowano. Składały się z mięsa i warzyw, a zaskakująco mało było dań rybnych, mimo blisko […]

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Dodaj komentarz

css.php