W co wierzyli dawni Pomorzanie? Na to pytanie stara się odpowiedzieć wyreżyserowany przez Tomasza Częścika pełnometrażowy dokument, który niedawno trafił na YouTube’a. Film jest przykładem ambitnej, niezależnej produkcji popularyzującej wyniki współczesnych badań nad religijnością i wyobrażeniami świata wczesnośredniowiecznych Słowian znad Bałtyku.
Twórca prowadzi widza przez Pomorze rozumiane nie jako jednolity obszar kulturowy, lecz jako mozaikę krajobrazów, tradycji i lokalnych doświadczeń. Zaproszeni archeolodzy, historycy i etnografowie pokazują, jak niewiele wiemy o przedchrześcijańskiej duchowości i jak ostrożnie trzeba poruszać się między skąpymi źródłami pisanymi, odkryciami archeologicznymi i późniejszą tradycją. W centrum narracji nie ma prostych odpowiedzi ani efektownych rekonstrukcji „słowiańskiego panteonu”, lecz proces badawczy: hipotezy, spory interpretacyjne i ograniczenia, z którymi mierzy się nauka.
Film szczególnie mocno akcentuje rolę krajobrazu w kształtowaniu wierzeń. Jeziora, wyspy, bagna i samotne wzniesienia, takie jak Rowokół, pojawiają się jako przestrzenie graniczne, miejsca kontaktu ze sferą sacrum. Dużo miejsca poświęcono także praktykom ofiarnym i symbolice zwierząt, zwłaszcza koni, znanych zarówno ze źródeł pisanych, jak i z odkryć archeologicznych z Wolina, Gdańska czy Pomorza Środkowego.
Wśród zaproszonych naukowców znaleźli się (w kolejności występowania):
- prof. dr hab. Stanisław Rosik
- prof. dr hab. Wojciech Chudziak
- prof. dr hab. Daniel Makowiecki
- dr Paweł Szczepanik
- dr Sławomir Wadyl
- dr hab. Agnieszka Tetrucz-Puzio, prof. UP
- dr Paweł Migdalski
- Mikołaj Jarmakowski
- dr Rafał Foltyn
Istotnym wątkiem jest również długotrwały i niejednoznaczny proces chrystianizacji. Dokument pokazuje, że zmiana religii nie była nagłym zerwaniem z przeszłością, lecz stopniowym nakładaniem się nowych wzorców na dawne wyobrażenia. Ślady tych dawnych wierzeń, jak sugerują badacze, przetrwały w obrzędowości ludowej i symbolice jeszcze przez wiele stuleci.
To propozycja dla widzów, którzy oczekują czegoś więcej niż popularnych mitów o „bogach Słowian”. Spokojne tempo, duży nacisk na głos naukowców i wyraźnie zaznaczona niezależność produkcyjna sprawiają, że dokument Tomasza Częścika wyróżnia się na tle internetowych materiałów historycznych. Warto go potraktować nie tylko jako opowieść o przeszłości, lecz także o tym, jak dziś próbujemy ją zrozumieć.
Film dostępny jest pod tym linkiem lub po kliknięciu w poniższą grafikę
Źródło: „Tajemnice Pomorza. WIERZENIA SŁOWIAN | Film dokumentalny” (youtube.com)
Archeolog, doktor nauk inżynieryjno-technicznych, popularyzator. Pierwsza osoba, z którą powinno się kontaktować w sprawie patronatów i ewentualnej współpracy z „Archeologią Żywą”. Post-doc w Katedrze Antropologii Instytutu Biologii Środowiskowej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół kultury materialnej późnego średniowiecza i wykorzystania nowoczesnych technologii w archeologii. Pasjonat multimediów i gier komputerowych. Prowadzący cyklu cotygodniowych popularnonaukowych webinarów pt. „Kontekst”
