Sławoborze. „Zaginione” miasto w lasach świdwińskich


Podobnie jak w przypadku wielu spektakularnych odkryć archeologicznych, również zlokalizowanie średniowiecznego miasta Sławoborze (niem. Stolzenberg) zawdzięczać można po części zbiegowi okoliczności, po części zaś intuicji badawczej.

Wszystko zaczęło się w grudniu 2019 roku, kiedy to w książce Der Kolberg-Körliner Kreis. Die Geschichte seiner Städte und Ortschaften Johannesa Courtoisz 1909 rokunatrafiliśmy na informację, że Sławoborze (niem. Stolzenberg), obecnie spora wieś w województwie zachodniopomorskim w powiecie świdwińskim, było niegdyś… miastem. Co więcej, w XIX stuleciu widoczne były jeszcze jego pozostałości w postaci fos i obwałowań. W przywołanej publikacji odnotowano również zapomniane obecnie nazwy lokalne pól: Alt Stadt i Hospital, wyraźnie nawiązujące do dawno przebrzmiałej świetności miejscowości.

Początkowo nasze poszukiwania ograniczyliśmy do samego Sławoborza i jego bezpośredniego otoczenia, te nie przyniosły jednak spodziewanych rezultatów. Ani dzisiejszy układ wsi Sławoborze, ani dane teledetekcyjne nie zdradzały śladów jej miejskiego epizodu.

Przełom nastąpił w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia… Niecałe 2 km na południowy zachód od obecnego Sławoborza, na cieniowanym modelu terenu dostępnym na portalu geoportal.gov.pl zauważyliśmy intrygującą formę – podkowiasty rów z pozostałościami wałów po jego wewnętrznej stronie. Przekop ten, od zachodu, południa i wschodu, zamyka płaski obszar o powierzchni 6 hektarów, ograniczony od północy przez rzekę Pokrzywnicę. Od wschodu teren ten zabezpiecza druga, nieco płytsza fosa. Charakterystyczny kształt obiektu, jego położenie i rozmiary nieco tylko ustępujące pobliskim miasteczkom (Karlino, Białogard), wywołały dreszcz emocji. Czyżby to właśnie było poszukiwane średniowieczne miasto?

Utwierdziła nas w tym analiza archiwalnych materiałów kartograficznych – na mapie Friedricha Karla Grafa von Schmettau z końca XVIII wieku, dokładnie w wytypowanym miejscu widoczna jest owalna forma opisana jako… Alt Stadt. Co ciekawe, zalesiony obecnie obiekt, nie był dotychczas uwzględniony jako stanowisko archeologiczne. Został on natomiast wskazany w 2017 roku jako „potencjalne grodzisko” podczas inwentaryzacji dziedzictwa archeologicznego Nadleśnictwa Świdwin wykonanej przez Tomasza Babiaka i Tomasza Kowalczyka z Biura Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej.

Korzystając z wolnego dnia jakim od niedawna jest 6 stycznia, postanowiliśmy zweryfikować w terenie interesujący nas obiekt. To co ujrzeliśmy przerosło nasze najśmielsze oczekiwania, a zdecydowanie największe wrażenie wywołała fosa mająca miejscami głębokość 5,5 m.

Opierając się na swych dotychczasowych doświadczeniach (Nieszawa, Dzwonowo, Stary Toruń) opracowaliśmy program badań miasta lokowanego prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku przez biskupów kamieńskich. Pierwszym ich etapem była prospekcja z zastosowaniem detektorów metali. Współpraca z Grupą Eksploracyjno-Poszukiwawczą „Parsęta” z Kołobrzegu, Stowarzyszeniem Historycznym „Dębosz” z Rymania oraz Stowarzyszeniem Historycznym „Pamięć i Tożsamość” z Brojc dostarczyła ponad 350 artefaktów związanych nie tylko z funkcjonowaniem miasta, ale i z osadnictwem pradziejowym i wydarzeniami II wojny światowej. Dużą niespodzianką było natrafienie na ślady potyczki z wojny siedmioletniej stoczonej w listopadzie 1761 roku.

Z wielką niecierpliwością czekamy na wyniki badań geofizycznych średniowiecznego Stolzenberga, których pierwszy etap zaplanowany jest na listopad tego roku. Działania te powinny ujawnić regularny układ przestrzenny ośrodka z placem centralnym (rynkiem) i odchodzącymi od niego ulicami. Przebieg tych ostatnich może dostarczyć informacji o ilości i lokalizacji wjazdów do miasta. Być może pomiary wskażą również miejsce, gdzie można spodziewać się reliktów dawnego kościoła parafialnego i związanego z nim cmentarza kryjącego szczątki mieszkańców Stolzenberga.

W tym miejscu pragniemy podziękować Panu Nadleśniczemu Rafałowi Grzegorczykowi i pracownikom Nadleśnictwa Świdwin za życzliwość i dotychczasową współpracę przy zgłębianiu tajemnic „zaginionego” Stolzenberga oraz za organizację spotkania popularnonaukowego poświęconego odkryciu tego miasta.

Archeolog | strona

Prowadzi badania archeologiczne głównie na terenie Wielkopolski i Pomorza. Od 2014 r. odkrywa tajemnice zanikłego miasta Dzwonowo. Współzałożyciel Fundacji Relicta z siedzibą w Poznaniu, realizującej między innymi badania „zaginionego” Stolzenberga.

Archeolog i regionalista | strona

Zakochany w Pomorzu, jego kulturze i przyrodzie. Badacz średniowiecznych siedzib obronnych na Pomorzu, których udało mu się odkryć ponad 150.

Archeolog | strona

Archeolog w samolocie. Wbija w ziemię elektrody, chodzi po polach z przyrządami, które robią „piiip” i dziwnie wyglądają. Do badań archeologicznych nie używa już tylko różdżki, choć niektórzy i tak mają go za magika. Lubi patrzeć na krajobrazy.

A może jeszcze...

  • Gardno, Kołbacz i dużo Świętoborów Gdyby ktoś z was miał ochotę zrobić sobie przerwę od urlopowego wytapiania słoniny, to w okolicach bałtyckich piaskownic można również pobuszować po całkiem ciekawych miejscach. Jednym z […]
  • Pyrzyce – dawny spichlerz Pomorza Zachodniego Pewnie niejeden fan rolnictwa dałby wiele, by móc sobie pouprawiać ziemię np. w okolicach Pyrzyc. Nie ma w tym nic dziwnego, w końcu miasto posiada ziemię, którą zwą czarną. Czarna […]
  • W Nowym Objezierzu odkryto osadę budowniczych rondela Osadę sprzed ponad 7 tys. lat odkryli archeolodzy w Nowym Objezierzu (zachodniopomorskie). Znajduje się niedaleko monumentalnego rondela – obiektu z tego samego okresu. Mieszkali w niej […]
  • Grudziądz a historia siekiery sprzed 6 tys. lat Ponad 100 lat temu w Grzybnie żył sobie pewien pleban - Stanisław Kujot, dla znajomych pewnie QJ. W 1902 roku popełnił on pewne dzieło pt. Kto założył parafie w dzisiejszej diecezji […]
  • Lublin i krótka historia jego początków Gdzieś w VI-VII wieku, na niewielkim wzgórzu gdzie obecnie stoi kościół pw. św. Mikołaja, rozpoczynała się historia miasta Lublin. No prawie wtedy, bo jakby tak cofnąć się w czasie […]
  • KTB 1: wikingowie w Polsce – Jakub Morawiec Kto nie słyszał choć raz o wikingach oraz o tym, że byli w Polsce? Ale czy naprawdę tu byli, a jeśli tak to po co? By dowiedzieć się jak najwięcej na temat obecności wikingów we […]

CZY TEŻ W DZIECIŃSTWIE CHCIAŁEŚ BYĆ ARCHEOLOGIEM?

My od zawsze! Cześć, ARCHEOLOGIA ŻYWA to mały zespół osób kochających odkrywanie i pisanie o przeszłości. Czujemy jednak, że wciąż zna ją zbyt mało osób. Pytanie, czy chcesz nam pomóc w promocji naszej historii?

Dodaj komentarz