Bushat to położone w północnej Albanii (ok. 10 km na południe od współczesnej Szkodry) iliryjskie stanowisko osadnicze, które stanowi bardzo już rzadki w Europie przykład „zaginionego miasta” – jeszcze do niedawna całkowicie wymazanego nie tylko z map, ale i z ludzkiej pamięci, nawet pamięci mieszkańców najbliższej okolicy.
Miasto ponownie odkryte w 2018 r., jest aktualnie pieczołowicie odsłaniane dzięki staraniom polsko-albańskiej misji prowadzonej przez archeologów z Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu w Tiranie i z sezonu na sezon coraz bardziej rozbudza wyobraźnię badaczy.
Ulokowane w dolinie pomiędzy dwoma pasmami wzgórz, Bushat zajmuje ponad 22 ha przestrzeni otoczonej masywnymi kamiennymi murami (choć zachowanymi tylko na poziomie fundamentów). Jak dotąd w poprzednich latach udało się zidentyfikować i odsłonić dwie bramy prowadzące do miasta, znacznych rozmiarów budynek o charakterze publicznym i kultowym (tzw. hestiaterion), pierwsze ślady siatki ulic oraz niewielki fragment jednego z sektorów mieszkalnych.
W zakończonym właśnie sezonie prace wykopaliskowe skoncentrowały się na miejskiej acropolis, położonej na szczycie wzgórza górującego nad całym stanowiskiem. Oceniając rezultaty, śmiało można powiedzieć, że Bushat po raz kolejny szczodrze odwzajemnił się badaczom za czas poświęcony na odkrywanie jego tajemnic.
Przede wszystkim udało się odsłonić w całości solidne, kamienne fundamenty dużej (13,6 x 9,6 m), prostokątnej budowli. Sądząc po jej lokalizacji i zorientowaniu względem kierunków świata (została zbudowana na osi wschód-zachód), możemy uznać, że mamy do czynienia z pozostałościami świątyni, która mniej więcej od IV–III w. p.n.e. wieńczyła wzgórze (jej datowanie da się określić na podstawie zebranego materiału ceramicznego, monet oraz kształtu i typu dachówek zastosowanych w konstrukcji dachu). Warto podkreślić, że jest to właściwie pierwsza iliryjska świątynia odkryta na terenie północnej Albanii.
W trakcie prac, poszerzając wykop, dość niespodziewanie archeolodzy natrafili ponadto na fundamenty o wiele mniejszego budynku, zbliżonego kształtem do kwadratu i zasłaniającego częściowo wejście do świątyni – jego położenie, sposób wykonania i materiał zabytkowy odkryty we wnętrzu wskazują, że jest to budowla ewidentnie późniejsza, pochodząca najprawdopodobniej z III–IV w. n.e. Architektonicznie skromna forma wnosi jednak bardzo cenną informację: otóż po raz pierwszy w Bushat mamy dowód na istnienie późniejszej fazy osadniczej. Według naszej dotychczasowej wiedzy miasto zostało bezpowrotnie opuszczone ok. II w. p.n.e., teraz wiemy jednak, że było zgoła inaczej.
Funkcja tej budowli nie jest póki co jasna, ale według jednej z pierwszych hipotez może to być pozostałość po punkcie obserwacyjnym – z wierzchołka wzgórza do dziś widać całą okolicę, rozsiane w promieniu 20 km mniejsze osady i twierdze, a przede wszystkim dwa najważniejsze lokalne centra osadnicze, mianowicie Lezhë (antyczne Lissos) oraz Szkodrę (w czasach hellenistycznych i rzymskich: Scodra).
Trzecim ważnym elementem układanki, jaki przyniosły właśnie zakończone wykopaliska, było odkrycie fragmentu muru obronnego okalającego wzgórze od zachodu. Jest to bez wątpienia granica temenosu, a zatem kręgu świątynnego, a zarazem kolejny segment fortyfikacji, który w przyszłości pozwoli z większą pewnością rekonstruować granice antycznego miasta.
W pewnym sensie Bushat nadal pozostaje „miastem zaginionym” – duża część cech jego planu, wewnętrzna struktura, a zwłaszcza historia tego miejsca wciąż czekają na odkrycie. Dotychczasowe rezultaty prac archeologicznych są jednak bardzo obiecujące, a skala odsłoniętych obiektów może świadczyć o tym, że mamy do czynienia ze stanowiskiem o niebagatelnym znaczeniu, które zdecydowanie warto badać przez kolejne lata.
Źródło: Ośrodek Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego (novae.uw.edu.pl)
Archeolog i topograf, uczestnik badań wykopaliskowych m.in. w Sudanie, Egipcie, Libanie i Ukrainie, od ponad dekady związany z Ośrodkiem Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik prac terenowych na stanowisku Bushat w Albanii.
