Góra Zyndrama w Maszkowicach - lokalna adaptacja czy idee fixe?

Góra Zyndrama w Maszkowicach – lokalna adaptacja czy idee fixe?

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Ponad dwieście lat badań archeologicznych na ziemiach polskich przynosi efekt w postaci względnie pełnego rozpoznania sytuacji kulturowej panującej w dawnych wiekach na obszarze naszego kraju. Współcześnie z rzadka dochodzi do odkryć, które wywracają do góry nogami obraz przeszłości znany archeologom. Jednak niewątpliwie Góra Zyndrama w Maszkowicach, będąca niegdyś osadą obronną z wczesnej epoki brązu to przykład takiej sytuacji.

Pozostałości odkrywane przez archeologów – relikty osiedli i cmentarzy – przeważnie dobrze wpisują się w znany nam już obraz minionych kultur. Rzecz jasna, każde nowe wykopaliska przynoszą ciekawe szczegóły i ugruntowują wcześniejsze obserwacje, a rozwój metodologii badań pozwala nam na coraz głębszy wgląd w realia życia oraz zwyczaje dawnych społeczeństw. Niemniej jednak od czasu do czasu zdarzają się odkrycia, które są zupełnie zaskakujące. Przykładem takiego właśnie nietypowego stanowiska jest ufortyfikowana osada z wczesnej epoki brązu położona na Górze Zyndrama w Maszkowicach koło Łącka.

SKĄD POMYSŁ NA BUDOWĘ KAMIENNYCH MURÓW OBRONNYCH?

Miejsce to było przedmiotem badań w połowie XX wieku, a od 2010 roku prowadzone są na nim nowe prace wykopaliskowe. Przełomowe znaczenie miały jednak dopiero prace prowadzone w 2015 roku, kiedy to po raz pierwszy odsłonięte zostały pozostałości monumentalnych fortyfikacji. Mur z Maszkowic jest jednym z kilku najstarszych w Europie przykładów kamiennej architektury obronnej poza basenem Morza Śródziemnego. W szczególności nie znamy podobnych budowli z całej strefy karpackiej, choć zbadano tutaj setki osiedli z tego samego okresu. Stąd też jego odkrycie rodzi wiele nowych pytań. Jednym z nich jest kwestia o zasadniczym znaczeniu: czy mamy tutaj do czynienia z realizacją planu architektonicznego zrodzonego na miejscu, czy też z przyniesionej z zewnątrz idei?

Miejsce to było przedmiotem badań w połowie XX wieku, a od 2010 roku prowadzone są na nim nowe prace wykopaliskowe. Przełomowe znaczenie miały jednak dopiero prace prowadzone w 2015 roku, kiedy to po raz pierwszy odsłonięte zostały pozostałości monumentalnych fortyfikacji. Mur z Maszkowic jest jednym z kilku najstarszych w Europie przykładów kamiennej architektury obronnej poza basenem Morza Śródziemnego. W szczególności nie znamy podobnych budowli z całej strefy karpackiej, choć zbadano tutaj setki osiedli z tego samego okresu. Stąd też jego odkrycie rodzi wiele nowych pytań. Jednym z nich jest kwestia o zasadniczym znaczeniu: czy mamy tutaj do czynienia z realizacją planu architektonicznego zrodzonego na miejscu, czy też z przyniesionej z zewnątrz idei?

W archeologii każde nowe zjawisko w kulturze można interpretować na dwa sposoby. Pierwszym z nich jest założenie że mamy do czynienia z produktem lokalnej innowacji. Ten kierunek wnioskowania będzie najbardziej oczywisty w przypadku praktyk związanych z dawną gospodarką. Ludzie od zawsze zdradzali dużą zdolność do dopasowywania sposobów zdobywania pożywienia do specyficznych warunków środowiskowych. Rozwiązania architektoniczne natomiast możemy uznać za produkt adaptacji, gdy są one rezultatem zachodzącej na miejscu ewolucji i są one dobrze dopasowane do lokalnych uwarunkowań geologicznych oraz kiedy są rodzajem złotego środka pomiędzy kosztami związanymi z budową oraz uzyskanymi korzyściami.

(…)


Archeologia Żywa 3 69 2018

Jest to fragment artykułu „Prehistoryczna kamienna architektura na Górze Zyndrama w Maszkowicach – wytwór lokalnej adaptacji czy idée fixe przybyszów z południa Europy?” opublikowanego w numerze „Grody, Zamki, Twierdze” [Archeologia Żywa 3 (69) 2018]

A może jeszcze...

  • Wczesnośredniowieczne grodziska plemienne w SudetachWczesnośredniowieczne grodziska plemienne w Sudetach Znajdujące się na peryferiach czterech krain geograficzno-historycznych – Śląska, Czech, Moraw i Łużyc – Sudety pozostawały dotąd na dalszym planie zainteresowań archeologów wczesnego […]
  • Góra Dobrzeszowska – góra ognisk?Góra Dobrzeszowska – góra ognisk? 367 m.n.p.m, nieco ponad 60 km od Łysej Góry w Górach Świętokrzyskich znajduje się niewielkie wzniesienie nazywane Górą Dobrzeszowską. Przez szczyt przechodzi niebieski szlak turystyczny, […]
  • O poznańskiej wyprawie w głąb algierskiej SaharyO poznańskiej wyprawie w głąb algierskiej Sahary Polskie dokonania archeologiczne w Afryce Północnej, głównie za sprawą Kazimierza Michałowskiego, wiążą się przede wszystkim z Egiptem i Sudanem. Od ponad pięćdziesięciu lat kolejne […]
  • Cmentarzysko w Bodzi – ewenement na skalę europejskąCmentarzysko w Bodzi – ewenement na skalę europejską To jedno z najbardziej spektakularnych odkryć archeologicznych w naszym kraju. Unikatowe cmentarzysko z czasów Bolesława Chrobrego z pochówkami w typie grobów komorowych, […]
  • Góra Królowej Bony i Stara ŁomżaGóra Królowej Bony i Stara Łomża W małej wiosce Stara Łomża w woj. podlaskim, na wzniesieniu o nazwie Góra Królowej Bony, znajduje się duże grodzisko. To pierwotna lokalizacja dzisiejszej Łomży. Nawet dziś robi wrażenie, […]
  • Jak stworzono kilkaset kopii najbardziej znanej urny w PolsceJak stworzono kilkaset kopii najbardziej znanej urny w Polsce Technologia skanowania 3D znajduje zastosowanie w muzealnictwie i popularyzacji nauki. Muzeum Archeologiczne w Gdańsku stworzyło cyfrowy model urny twarzowej sprzed 2500 lat. Na […]
Archeolog | strona

Doktorantka w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Realizuje swoje badania nad przemianami osadnictwa na Jurze na na Płaskowyżu Głubczyckim we wczesnej epoce brązu. Członek ekspedycji wykopaliskowych w Dąbkach na Pomorzu Środkowym oraz na Pustyni Zachodniej w Egipcie. Od roku 2011 członek ekspedycji, a od 2017 współprowadząca badania w Maszkowicach.

Archeolog | strona

Pracownik Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego zainteresowania badawcze obejmują epokę brązu na obszarze
Karpat i w dorzeczu Dunaju oraz teorię archeologii (ewolucjonizm
w badaniach nad dawnymi społeczeństwami). Od 2010 roku kieruje
projektem nowych badań na Górze Zyndrama w Maszkowicach.


  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Dodaj komentarz

css.php