kultura wielbarska

Kultura wielbarska rozwijała się od I do IV wieku n.e. na obszarze Pomorza, Kujaw, Mazowsza i częściowo północnej Wielkopolski. Jej nazwa pochodzi od stanowiska w Wielbarku koło Malborka, gdzie odkryto charakterystyczne cmentarzyska z tego okresu. Uznaje się, że początkowo powstała w wyniku kontaktów lokalnych społeczności z ludnością pochodzenia skandynawskiego, wiązaną w tradycji badawczej m.in. z Gotami i Gepidami.

Jednym z wyróżników kultury wielbarskiej jest specyficzny obrządek pogrzebowy – na cmentarzyskach spotyka się zarówno groby ciałopalne, jak i szkieletowe, często bez wyposażenia metalowego. Charakterystyczne są także kręgi kamienne, brukowane konstrukcje nagrobne i tzw. „pola popielnicowe”. Brak broni w grobach męskich interpretuje się jako element odrębnej ideologii, odróżniającej tę kulturę od sąsiedniej przeworskiej.

Kultura wielbarska słynie z wysokiej jakości rzemiosła. Wytwarzali finezyjną biżuterię, w tym ozdoby srebrne i złote, zapinki, naszyjniki czy elementy stroju z importów rzymskich. Liczne znaleziska monet i luksusowych przedmiotów potwierdzają intensywne kontakty handlowe z Imperium Rzymskim – zarówno w ramach wymiany, jak i w formie darów.

W drugiej połowie III wieku część ludności kultury wielbarskiej wzięła udział w tzw. wędrówkach ludów, migrując w kierunku południowo-wschodnim przez tereny dzisiejszej Ukrainy nad Morze Czarne. Procesy te doprowadziły do powstania nowych formacji kulturowych, m.in. kultury czerniachowskiej. Jednak na ziemiach polskich kultura wielbarska utrzymała się w różnych formach do początków V wieku, wchodząc w złożone relacje z sąsiadami – kulturą przeworską, Bałtami i ludami stepowymi.

Najnowsze odkrycia i badania stanowisk kultury wielbarskiej opisane na stronie czasopisma „Archeologia Żywa”