, , , , ,

Zidentyfikowano jedne z najstarszych narzędzi na terenie Polski!

|


Słowa kluczowe: , , , , , , , , , , , , , , ,

Nie kilkadziesiąt tysięcy lat, ale około pół miliona lat mają narzędzia krzemienne odkryte ponad 50 lat temu w jaskini Tunel Wielki – to wyniki najnowszych analiz. Oznacza to, że są to jedne z najstarszych na obecnych ziemiach Polski wytwory rąk człowieka.

Dr Małgorzata Kot z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego prowadzi szeroko zakrojony projekt, którego celem jest analiza zabytków i kości odkrytych przez archeologów kilkadziesiąt lat temu w czasie wykopalisk w jaskiniach na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Jedną z nich jest jaskinia Tunel Wielki koło Ojcowa.

Większość znalezisk od razu po wykopaliskach trafiła do kartonów, a następnie do magazynów. W ostatnich latach badacze przystąpili do ich wnikliwej analizy.

Naukowcy długo sądzili, że najstarsze ślady po obecności człowieka w jaskini Tunel Wielki mają najwyżej 40 tys. lat. Okazało się, że te wstępne ustalenia były błędne. Zespół ekspertów z UW, PAN i Uniwersytetu Wrocławskiego – archeolodzy, paleontolodzy, paleobotanicy i geolodzy – jeszcze raz przyjrzał się m.in. zabytkom i kościom pochodzącym z poszczególnych warstw ziemi w jaskini.

Zaczęło się od spostrzeżenia eksperta zajmującego się szczątkami drobnych ssaków, dr Claudio Berto. Powiedział, że analizowane przez niego gatunki z pewnością są starsze niż 40 tys. lat…

„Zaczęło się od spostrzeżenia eksperta zajmującego się szczątkami drobnych ssaków, dr Claudio Berto. Powiedział, że analizowane przez niego gatunki z pewnością są starsze niż 40 tys. lat i mogą mieć nawet pół miliona lat” – wspomina w rozmowie z PAP dr Małgorzata Kot. Badaczka była bardzo zaskoczona takimi wnioskami.

Wśród niewielkich kostek, głównie zębów, były szczątki dawnych krewnych dzisiejszych gryzoni. Ale były też pozostałości po większych zwierzętach. Ich opracowaniem zajęli się paleontolodzy z ISEZ Pan w Krakowie i Uniwersytetu Wrocławskiego. Wśród kości rozpoznali m.in. wilka mosbacheńskiego (Canis mosbachensis), likaona – z rodziny psowatych (Lycaon lycaonoides), ale też przodka niedźwiedzia jaskiniowego i dwa gatunki kotowatych – lwa jaskiniowego i jaguara. Wszystkie z nich występowały na naszych ziemiach 450-550 tys. lat temu.

W tej samej warstwie znajdowało się też 40 zabytków krzemiennych – przede wszystkim odpadków powstałych w czasie wytwarzania narzędzi, ale też kilka finalnych produktów, m.in. zgrzebeł, czyli niewielkich noży krzemiennych.

„Skoro zabytki te pochodzą z tej samej warstwy, co kości, oznacza to, że ich wiek jest bardzo zbliżony. W takim przekonaniu utwierdziły nas też ponowne badania wykopaliskowe przeprowadzone w jaskini 2018 r. Potwierdziły one układ warstw opisany przez badaczy pół wieku temu. Dodatkowo odkryliśmy kolejne odpadki poprodukcyjne i kości zwierzęce” – podkreśliła dr Kot.

Kości zwierząt nie noszą śladów cięcia ani obróbki. Oznacza to, że nie pochodzą one z upolowanych przez człowieka zwierząt. Według naukowców ówcześni ludzie polowali raczej na inne, mniej groźne gatunki. Wymieniane są m.in. jelenie, nosorożce czy konie.

Datowane warstwy ziemi gromadziły się przez kilkadziesiąt tysięcy lat. Zamieszkujące jaskinię drapieżniki, jak pantery, niedźwiedzie czy likaony, niekoniecznie musiały zatem napotykać ludzi, którzy zapewne zasiedlali jaskinię tylko tymczasowo.

„Do tej pory znano tylko dwa miejsca na obszarze obecnej Polski, gdzie odkryto równie stare zabytki krzemienne – w miejscowości Trzebnica i Rusko w woj. dolnośląskim. Nie ma starszych pozostałości po obecności człowieka na naszych terenach” – zaznaczyła dr Kot.

Również w innych częściach Europy są to znaleziska bardzo rzadkie. Narzędzia te wykonywał Homo heidelbergensis. Był on przodkiem innego naszego krewniaka – neandertalczyka, który pojawił się na arenie dziejów ok. 250 tys. lat temu. To narzędzia właśnie wykonane przez ten gatunek człowieka znaleziono w małopolskiej jaskini.

Odkrycie z Małopolski jest pod kilkoma względami wyjątkowe. Przede wszystkim – na co wskazuje badaczka – zabytki odkryto w jaskini. Tymczasem na tym terenie Europy znane były one do tej pory tylko ze stanowisk otwartych.

„Zdziwiło nas, że pół miliona lat temu ludzie na tym obszarze przebywali w jaskiniach, bo nie były to najlepsze miejsca do obozowania. Wilgoć i niska temperatura zniechęcały do tego. Z drugiej strony jaskinia stanowi naturalne schronienie. Jest zamkniętą przestrzenią, daje poczucie bezpieczeństwa. Odnaleźliśmy ślady mogące wskazujące na to, że przebywający tam człowiek używał ognia, co zapewne pomagało oswoić te ciemne i wilgotne miejsca” – powiedziała dr Kot.

Jaskinia Tunel Wielki
Otwór wejściowy do jaskini Tunel Wielki (fot. © Miron Bogacki)

Według niej znaleziska z jaskini Tunel Wielki są jednymi z bardzo nielicznych dowodów na obecność pierwszych ludzi, którzy zapuścili się na północ od Karpat. „Raczej mało prawdopodobne, aby zawędrowali dalej na północ. Najpewniej jesteśmy na północnej granicy ich możliwości przetrwania” – opowiada badaczka.

Co prawda warunki klimatyczne niewiele różniły się od tych dzisiejszych, ale dla ówczesnych ludzi były jednak wyzwaniem.

„To dla nas szalenie ciekawy aspekt analiz. Możemy badać granice możliwości przetrwania Homo heidelbergensis, a tym samym obserwować, w jaki sposób dostosowywał się do tych niesprzyjających warunków”- dodała ekspertka.

Badacze liczą, że w przyszłości uda się im znaleźć w jaskini Tunel Wielki kości Homo heidelbergensis. Byłyby to najstarsze odkryte na ziemiach Polski szczątki człowieka. Najstarsze znane obecnie należą do neandertalczyka i mają co najmniej 115 tys. lat.

„Wytypowaliśmy kilka potencjalnych kości, ale analizy DNA przeprowadzone w Max Planck Institut w Lipsku w laboratorium noblisty prof. Svante Paabo pokazały, że w kościach nie zachował się materiał genetyczny” – wyjaśniła dr Kot. Naukowcy nie tracą jednak nadziei, że kiedyś uda im się znaleźć szczątki człowieka.

Badania w jaskini Tunel Wielki, będące częścią szerszego projektu, są finansowane przez Narodowe Centrum Nauki.

Artykuł na temat najstarszych na ziemiach Polski narzędzi wykonanych przez człowieka ukazał się właśnie w „Scientific Reports1)KOT M., BERTO C., KRAJCARZ M.T., MOSKAL-DEL HOYO M., GRYCZEWSKA N., SZYMANEK M., MARCISZAK A., STEFANIAK K., ZARZECKA-SZUBIŃSKA K., … MADEYSKA T. … Więcej.

Oprócz dr Kot i dr. Berto z UW jego autorami są również dr Maciej T. Krajcarz z Instytutu Geologii PAN, dr hab. Magdalena Moskal-del Hoyo z Instytutu Botaniki PAN, Natalia Gryczewska z WA UW, dr hab. Marcin Szymanek z Wydziału Geologii UW, dr hab. Adrian Marciszak, dr hab. Krzysztof Stefaniak i Katarzyna Zarzecka-Szubińska z Wydziału Nauk Biologicznych UWr, Grzegorz Lipecki i Krzysztof Wertz z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk oraz prof. Teresa Madeyska z Instytutu Geologii PAN.

Źródło: naukawpolsce.pap.pl


Zapis spotkania z cyklu KONTEKST o odkryciu w jaskini Tunel Wielki

CZY TEŻ W DZIECIŃSTWIE CHCIAŁEŚ BYĆ ARCHEOLOGIEM?

My od zawsze! Cześć, ARCHEOLOGIA ŻYWA to mały zespół osób kochających odkrywanie i pisanie o przeszłości. Czujemy jednak, że wciąż zna ją zbyt mało osób. Pytanie, czy chcesz nam pomóc w promocji naszej historii?

5 komentarzy do “Zidentyfikowano jedne z najstarszych narzędzi na terenie Polski!”

  1. Tak samo było podczas zlodowacenia południowopolskiego lodowiec na jurze Krako-częs zaczął się tworzyć samoistnie kilkaset lat wcześniej od lądolodu który dotarł w okolice jury, z powodu tego że teren ojcowskiego parku narodowego jest 200-300 metrów wyżej położony npm od otaczającego go terenu a co za tym idzie jest około 2 stopni Celsjusza chłodniejszy, lądolud dotarł do istniejącego już lodowce zaczą się tworzyć wokół niego nie wchodząc na niego z powodu tego że czoło tego lądolodu było maksymalnie oddalone od OPN kilkadziesiąt kilometrów więc był zbyt niski i właśnie z tego powodu geolodzy nie znajdują na terenie OPN śladów erozji typowych dla lądolodu a kilkadziesiąt kilometrów od, tak.

    Odpowiedz
  2. Oczywiście czoło zlodowacenia północnopolskiego które miało miejsce w okresie około 115000 – 10000 lat (prawdopodobny okres powstania narzędzi kamiennych) temu nie dotarło do jury Krako-częs, ale w chłodniejszych okresach tego zlodowacenia mogły się pojawiać lokalne lodowce o ograniczonym zasięgu, w miejscach chłodniejszych takich jak jura Kr-cz, góry świętokrzyskie, Tatry, Karkonosze a w cieplejszych okresach zlodowacenia północnopolskiego kiedy lodowiec wycofał się do Skandynawii te małe lodowce topniały i właśnie z tego powodu woda wypłukała jaskinię Tunel wielki a ciężar lodowca mógł spowodować zawalenie się części tej jaskini.

    Odpowiedz
  3. Moim zdaniem są to narzędzia neandertalczyka widać na nich biały nalot który tworzy się w srodowisku wodnym, najprawdopodobniej w okresie topienia się lodowców płyną strumyk w jaskini Tunel wielki i wypłukał lżejsze piasek, ziemię kości, kawałki drewna a te cięższe narzedzia kamienne stopniowo opadły do tego zagłebienia w dnie jaskini gdzie się znajdowały kości ssaków z przed 500 000 lat. Jaskinie Jury Krako-częs często były badane przez archologów i nigdy nie natrafiono tam na ślady homo haidelbergensis więc dziwi fakt że akurat w jaskini tunel wielki przodek neandertalczyka znalazł schronienie.

    Odpowiedz
  4. „Narzędzia te wykonywał Homo heidelbergensis. Pojawił się na arenie dziejów ok. 250 tys. lat temu.”

    „ale około pół miliona lat mają narzędzia krzemienne odkryte ponad 50 lat temu w jaskini Tunel Wielki”

    No to jak jest? Twórca narzędzi pojawił się 250 tys lat temu, ale narzędzia zrobił pół miliona lat temu?

    Odpowiedz
    • Celna uwaga, dzięki za komentarz! Wkradł się błąd przy publikowaniu i zjadło pół zdania. Miało być: „Narzędzia te wykonywał Homo heidelbergensis. Był on przodkiem innego naszego krewniaka – neandertalczyka, który pojawił się na arenie dziejów ok. 250 tys. lat temu.” Już poprawione.

      Odpowiedz

Dodaj komentarz

css.php