Ornamenty to jedne z najbardziej intrygujących śladów przeszłości. Często niewielkie i trudne do dostrzeżenia w muzealnej gablocie, niosą ogromny ładunek informacji o dawnych ludziach – ich wierzeniach, relacji z naturą i sposobach wyrażania tożsamości. Dzięki nowoczesnym technologiom można dziś zobaczyć je z bliska, a nawet spojrzeć na nie z każdej strony bez wychodzenia z domu!
Taką możliwość daje wirtualna wystawa „Magia ornamentów”, dostępna na platformie eog.zamek-lublin.pl. Projekt pokazuje, jak cyfrowa dokumentacja zmienia sposób prezentowania i interpretowania zabytków archeologicznych, łącząc badania naukowe z popularyzacją dziedzictwa. Jednym z głównych celów przedsięwzięcia była trójwymiarowa digitalizacja wybranych zabytków z kolekcji Muzeum Narodowego w Lublinie, innych muzeów Lubelszczyzny oraz obiektów udostępnionych przez partnera norweskiego – Muzeum Historii Kultury w Oslo.
Motywem przewodnim ekspozycji jest ornament – uniwersalny język kultury materialnej. Zwierzęce i roślinne motywy, analizowane od epoki kamienia po wczesne średniowiecze, pokazują, jak dawne społeczności interpretowały świat przyrody i nadawały mu symboliczne znaczenia. Ornament mógł pełnić funkcję amuletu, znaku statusu lub wizualnej opowieści o wierzeniach. Prezentowane zabytki ułożono chronologicznie, dzięki czemu odbiorca może prześledzić zmiany stylów zdobniczych i dostrzec zarówno lokalne różnice, jak i ponadregionalne podobieństwa. Ornamenty pojawiają się na naczyniach, kamieniach, ozdobach, narzędziach oraz elementach stroju.
Podstawową formą prezentacji są modele 3D wykonane z użyciem skanowania i fotogrametrii. Można je obracać, powiększać i oglądać z dowolnej perspektywy, co pozwala dostrzec detale niewidoczne w tradycyjnej ekspozycji. Modele te mają również znaczenie badawcze – ułatwiają analizę stanu zachowania zabytków i dokumentację ich powierzchni. Wśród prezentowanych obiektów znajdują się m.in. kamień z mezolitycznymi rytami łosi z południowej Norwegii, neolityczne naczynie z Gródka z przedstawieniami koni oraz rzymski miecz zdobiony inkrustacjami Marsa i Victorii – jeden z najcenniejszych artefaktów w zbiorach Muzeum Narodowego w Lublinie. Zestawiono go z analogicznie zdobionym gladiusem z norweskiego Østre Toten, co pozwala na porównania ponadregionalne.
Wystawa pełni również ważną funkcję edukacyjną. Dzięki przystępnej oprawie przygotowanej przez profesjonalne Bevel Studio, a także komentarzom i materiałom dodatkowym może służyć jako narzędzie dydaktyczne, wprowadzając odbiorców w różnym wieku w zagadnienia archeologii, sztuki pradziejowej i technologii cyfrowych. Dla osób zainteresowanych pogłębioną wiedzą o poruszanych na wystawie zagadnieniach i pokazywanych zabytkach przygotowano trzy artykuły autorstwa cenionych archeologów: Barbary Niezabitowskiej-Wiśniewskiej, Marka Florka i Leszka Gardeły.
Osobna zakładka „Technologia” pozwala zajrzeć za kulisy pracy nad cyfrową dokumentacją. Zaprezentowano tam pary obiektów z Polski i Norwegii, zestawione w kontekście konkretnych problemów dokumentacyjnych, takich jak skala zabytku czy łączenie różnych technik skanowania. Dzięki temu odbiorca może lepiej zrozumieć, jak powstają modele 3D i do czego są wykorzystywane.
Wystawa została zaprojektowana z myślą o różnych grupach odbiorców. Dla młodszych użytkowników przygotowano zestaw ćwiczeń i zabaw inspirowanych prezentowanymi zabytkami, które można wykorzystać także w edukacji szkolnej, na przykład podczas zajęć poświęconych lokalnemu dziedzictwu. „Magia ornamentów” ułatwia także dostęp do dziedzictwa archeologicznego osobom, które nie mogą odwiedzić muzeum stacjonarnie. Jednocześnie pokazuje, że wirtualne wystawy nie zastępują tradycyjnych ekspozycji, lecz je uzupełniają, oferując nowe sposoby oglądania i interpretowania przeszłości.
Wystawa powstała we współpracy Muzeum Narodowego w Lublinie i Muzeum Historii Kultury w Oslo w ramach projektu „Dziedzictwo dostępne”, realizowanego w latach 2023–2024 i finansowanego z Mechanizmu Finansowego EOG 2014–2021.
Informacji udzieliły: Aleksandra Sztal oraz Marta Cyran z Muzeum Narodowego w Lublinie
Archeolog, doktor nauk inżynieryjno-technicznych, popularyzator. Pierwsza osoba, z którą powinno się kontaktować w sprawie patronatów i ewentualnej współpracy z „Archeologią Żywą”. Post-doc w Katedrze Antropologii Instytutu Biologii Środowiskowej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół kultury materialnej późnego średniowiecza i wykorzystania nowoczesnych technologii w archeologii. Pasjonat multimediów i gier komputerowych. Prowadzący cyklu cotygodniowych popularnonaukowych webinarów pt. „Kontekst”
