Dziedzictwo dostępne. Profesjonalizacja kadr kultury i upowszechnienie dziedzictwa kulturowego

Wypracowanie nowoczesnych standardów badania, konserwacji, udostępniania i popularyzacji dziedzictwa kulturowego, a także zbudowanie trwałego międzynarodowego partnerstwa oraz sieci polsko-norweskiej współpracy to główne cele projektu „Dziedzictwo dostępne. Profesjonalizacja kadr kultury i upowszechnienie dziedzictwa kulturowego – interdyscyplinarne partnerstwo Muzeum Narodowego w Lublinie i Muzeum Historii Kultury w Oslo”.

---

---

Opis projektu

Utrwalone i zadokumentowane dziedzictwo kulturowe, różnorodne wydarzenia kulturalne, profesjonalizacja kadry sektora kultury, rozwój publiczności, dotarcie do odbiorców o utrudnionym dostępie do kultury będą trwałymi efektami realizowanych w projekcie zadań. Wspólny projekt Lublina i Oslo przekształci istniejącą współpracę w stałe partnerstwo i otworzy nowe perspektywy dla roli muzeów we współczesnym wielokulturowym społeczeństwie.

W ramach projektu zrealizowane zostaną takie działania jak:

• digitalizacja trójwymiarowa wybranych, najciekawszych zabytków archeologicznych, w tym artefaktów pochodzenia skandynawskiego, odkrytych na terenie Lubelszczyzny, pochodzących ze zbiorów Muzeum Narodowego w Lublinie oraz muzeów regionalnych.
• wystawy: wirtualna oraz mobilna zabytków zeskanowanych w 3D. Cyfrowe kolekcje zabytków zaprezentowane zostaną na muzealnych portalach internetowych obydwu instytucji, a wystawa zeskanowanych kopii eksponatów odwiedzi mniejsze miejscowości Lubelszczyzny, o utrudnionym dostępie do kultury.
• wydarzenia plenerowe i festiwale: Bitwa nad Bugiem, Weekend z Archeologią, Festiwal Dziedzictwa Kresów. Edukacyjne wydarzenia rekonstrukcyjno-historyczne promujące dziedzictwo archeologiczne oraz kulturę materialną i duchową ziem wschodnich, wzbogacone zostaną o pokazy nowoczesnych technologii cyfrowych i ich wykorzystania w archeologii. Podczas Weekendu z Archeologią połączymy się na żywo z Muzeum Historii Kultury w Oslo, by zobaczyć prezentację metod i efektów skanowania 3D.
• warsztaty dla sektora kreatywnego – wymiana doświadczeń na temat promocji turystycznej regionów wiejskich o bogatym dziedzictwie archeologicznym i etnograficznym, m.in. związanych ze zdobywaniem publiczności lokalnej i rozwojem lokalnej przedsiębiorczości.
• debata ekspercka na temat strategii ochrony, cyfryzacji i popularyzacji zabytków i stanowisk archeologicznych w Polsce, Norwegii i sąsiadujących krajach Europy Wschodniej.
• debata młodzieżowa na temat rozpoznawania, doceniania i ochrony dziedzictwa archeologicznego i tego jak o nim opowiadać;
• badania społeczne, których celem jest poznanie oczekiwań przedstawicieli mniejszości narodowych, etnicznych i wyznaniowych oraz społeczności lokalnej zamieszkującej głównie wschodnią Polskę wobec Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej.
• konferencja poświęcona technologiom cyfrowym „Dziedzictwo kulturowe wschodnich ziem dawnej Rzeczypospolitej”. Ideą konferencji jest dyskusja na temat roli digitalizacji dziedzictwa kulturowego, w tym również zabytków zagrożonych w wyniku działań wojennych prowadzonych przez Rosję w Ukrainie.
• szkolenia i wizyty studyjne: specjalisty technologii cyfrowych, konserwatorów zabytków i edukatorów muzealnych.

Instytucją partnerską w projekcie jest Muzeum Historii Kultury w Oslo, jedna z największych instytucji kulturalnych w Norwegii. Muzeum jest częścią Uniwersytetu w Oslo, posiada w swoich zbiorach ponad trzy miliony obiektów, z dziedzin takich jak archeologia, konserwacja, etnografia, antropologia i historia. Prowadzi badania naukowe, zwłaszcza w dziedzinie technologii cyfrowych, w tym digitalizacji 3D zabytków. Współpraca z muzeum w Oslo trwa od roku 2020, a jej dotychczasowymi efektami są m.in. wzajemne wizyty studyjne.

Sieć współpracy zostanie rozszerzona poprzez zaproszenie do projektu innych partnerów z sektora kultury i nauki: Instytutu Archeologii UMCS, Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie, muzeów z regionu lubelskiego oraz wielu organizacji lokalnych.

Więcej informacji: zamek-lublin.pl

---

„Magia ornamentów”. Wirtualne spotkanie z dziedzictwem archeologicznym

W ramach projektu powstała również wirtualna wystawa „Magia ornamentów”, dostępna na platformie eog.zamek-lublin.pl, będąca dowodem na to, jak nowoczesne technologie mogą nie tylko odświeżyć narrację o przeszłości, ale też pogłębić sposób odbioru dawnych kultur. W projekcie wykorzystano skanowanie 3D, rekonstrukcje cyfrowe i animacje, podkreślając, jak istotna dla współczesnej archeologii staje się dokumentacja przestrzenna – narzędzie badawcze, ochronne i popularyzatorskie.

Cyfrowe repozytoria i wirtualne galerie stają się dziś jednym z najważniejszych narzędzi popularyzacji archeologii. Pozwalają prezentować zabytki, które w tradycyjnych warunkach muzealnych są trudne do pokazania – zbyt delikatne, małe, fragmentaryczne lub wyjątkowo cenne. Archeologia odkrywa bardzo ludzki wymiar przeszłości: odsłania ślady działań pojedynczych osób i społeczności, dzięki czemu pozwala lepiej rozumieć miejsca, w których żyjemy.

Motywem przewodnim ekspozycji jest ornament – uniwersalny język materialnych kultur, analizowany od epoki kamienia po wczesne średniowiecze. Wśród prezentowanych zabytków znajdują się m.in. kamień z mezolitycznymi rytami łosi z południowej Norwegii, neolityczne naczynie z Gródka ze wczesnymi przedstawieniami koni oraz rzymski miecz z inkrustacjami Marsa i Victorii – jeden z najcenniejszych artefaktów w zbiorach MN w Lublinie. Zestawiono go z analogicznie zdobionym gladiusem z norweskiego Østre Toten.

Praca nad wystawą stworzyła warunki do wielowymiarowego spojrzenia na dokumentację 3D. Dla Muzeum Historii Kultury w Oslo była to okazja, aby wysokorozdzielcze precyzyjne modele przeznaczone pierwotnie do badań zostały odpowiednio zoptymalizowane do celów popularyzatorskich. Stanowiło to także okazję, aby wspólnie przeanalizować właściwości wykorzystania poszczególnych technik dokumentacji trójwymiarowej do różnego typu obiektów. Wybrane zagadnienia zostały umieszczone w wystawie w zakładce „Technologia” gdzie porównane zostały w parach obiekty z Polski i z Norwegii w kontekście poszczególnych problemów dokumentacyjnych, takich jak m.in. skala obiektu czy łączenie technik. Pozwala to uchylić nieco rąbka tajemnicy i pozwolić odbiorcom spojrzeć na modele z nieco szerszej perspektywy.

Wystawę przygotował zespół:

Kuratorzy: Ingvild Solberg Andreassen, Marta Cyran, Maciej Drewniak, George Alexis Pantos, Espen Uleberg, Aleksandra Sztal

Koordynacja: Aleksandra Sztal

Teksty: Ingvild Solberg Andreassen, Bartłomiej Bartecki, Marta Cyran, Maciej Drewniak, Marek Florek, Leszek Gardeła, Andrzej Kokowski, Piotr Kotowicz, Teresa Mazurek, Łukasz Miechowicz, Barbara Niezabitowska-Wiśniewska, George Alexis Pantos , Aleksandra Sztal

Tłumacznia: Konrad Szulga

Fotografie: Bartłomiej Bartecki, Kirsten Jensen Helgeland, Ellen C. Holte, Anna Hyrchała, Piotr Maciuk, Łukasz Miechowicz, Maciej Niećko, George Alexis Pantos, Emilia Kaczanowska, Aleksandra Sztal, Mårten Teigen

Skanowanie 3D: Bjarte Aarseth, Letizia Bonelli, Justin Kimball, Steinar Kristensen, George Alexis Pantos, Hallvard Indgjerd, Magne Samdal, Aleksandra Sztal

Produkcja: Bevel Studio

Projekt i realizacja strony: Beata Budnicka

Zabytki wykorzystane do stworzenia wystawy pochodzą ze zbiorów Muzeum Narodowego w Lublinie oraz Muzeum Historii Kultury w Oslo lub zostały użyczone przez następujące instytucje: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Instytut Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Muzeum im. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym Muzeum Zamojskie w Zamościu Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Chełmie Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków. Delegatura w Sandomierzu.

Tekst przygotowały: Marta Cyran, Aleksandra Sztal