Zagadkowe kurhany. Początki Słowian na Górnym Śląsku

W cieniu kopców kryje się opowieść o jednym z najbardziej nieuchwytnych okresów w dziejach regionu. Nowa wystawa czasowa w Muzeum w Gliwicach prowadzi nas od pojedynczego grobu w Świbiu aż po wielką debatę o początkach Słowian.

Od 12 marca do 21 czerwca 2026 roku w Muzeum w Gliwicach, w Zamku Piastowskim, prezentowana będzie wystawa czasowa „Zagadkowe kurhany. Początki Słowian na Górnym Śląsku”. Wernisaż odbędzie się 12 marca o godz. 17.00. Ekspozycja, której kuratorką jest Monika Michnik, kierownik Działu Archeologii, opiera się na wynikach badań wykopaliskowych prowadzonych przez gliwickich archeologów na cmentarzysku kurhanowym w Świbiu.

To stanowisko należy do najwcześniejszych archeologicznych śladów obecności społeczności utożsamianych ze Słowianami na Górnym Śląsku. Wystawa nie ogranicza się do pokazania zabytków. Prowadzi widza przez proces badawczy: od rozpoznania konstrukcji kurhanu i dokumentacji stratygrafii, przez analizę pochówków ciałopalnych, po interpretację znalezisk w szerszym kontekście osadniczym. W przypadku Świbia kluczowe są przepalone kości, fragmenty ceramiki oraz elementy wyposażenia grobowego, których analiza wymaga współpracy archeologów, antropologów i specjalistów od badań materiałowych.

Kurhany zostały wpisane w szerszą narrację o tzw. dobie plemiennej, czyli okresie od V do X wieku, poprzedzającym powstanie państwa wczesnopiastowskiego. To czas słabo oświetlony przez źródła pisane, rekonstruowany niemal wyłącznie na podstawie archeologii. Na planszach i w prezentacjach multimedialnych pokazano również inne kluczowe stanowiska regionu, m.in. grodziska w Lubomi i Kamieńcu, które pozwalają spojrzeć na społeczności wczesnosłowiańskie jako na zorganizowane wspólnoty budujące trwałe struktury osadnicze.

W gablotach znalazły się zabytki ze zbiorów Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Muzeum Śląskie w Katowicach, Muzeum w Wodzisławiu Śląskim oraz Muzeum w Gliwicach: ceramika, wyroby żelazne i kościane, dobrane jako reprezentatywne dla kultury materialnej regionu. Szczególną rolę odgrywa ceramika, której analiza form i technologii pozwala śledzić zmiany w czasie i kontakty między wspólnotami.

„Zagadkowe kurhany” co prawda nie oferują prostych odpowiedzi na pytanie, kim byli pierwsi Słowianie na Górnym Śląsku, lecz pokazują jak powstaje wiedza o przeszłości i jak wiele wciąż pozostaje do odkrycia. Dla wszystkich zainteresowanych wczesnym średniowieczem regionu to jedna z najważniejszych wystaw tego sezonu.