Po sześciu latach w północnym i wschodnim skrzydle Arsenału Warszawskiego znów słychać kroki zwiedzających. 2 marca Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie otworzyło swoje podwoje po wieloletniej przebudowie.
Zakończona modernizacja objęła północne i wschodnie skrzydło zabytkowego Arsenału oraz dziedziniec. Samorząd Województwa Mazowieckiego przeznaczył na ten cel blisko 50 mln zł. Otwarcie dla publiczności odbyło się wyjątkowo w poniedziałek, 2 marca 2026 roku o godzinie 9.00. Od wtorku muzeum funkcjonuje już według regularnego harmonogramu.
Siedziba PMA w warszawskim Arsenale to przestrzeń naznaczona historią. Sam budynek, wzniesiony w XVII wieku jako królewski magazyn broni, przetrwał Potop szwedzki, rozbiory, Powstanie Warszawskie i powojenną odbudowę. Od 1958 roku mieści się tu Państwowe Muzeum Archeologiczne – instytucja o ogólnopolskim charakterze, której zbiory obejmują setki tysięcy zabytków od epoki kamienia po czasy nowożytne. Remont, który niedawno się zakończył, nie był jedynie pomalowaniem ścian. To gruntowna modernizacja infrastruktury ekspozycyjnej i zaplecza technicznego. Nowe przestrzenie wystawiennicze dostosowano do potrzeb osób starszych oraz osób z niepełnosprawnościami.
Obecnie dla zwiedzających dostępne są dwie wystawy czasowe. To pierwszy etap przywracania pełnej działalności ekspozycyjnej muzeum. Przez cały marzec 2026 r. wstęp na obie wystawy będzie bezpłatny.
„Skarby wieków średnich”
Jedną z dwóch udostępnionych przy otwarciu ekspozycji jest wystawa „Skarby wieków średnich”. To prezentacja wczesnośredniowiecznej biżuterii ze zbiorów PMA, pokazująca, jak wiele można odczytać z niewielkich przedmiotów noszonych na ciele. Na ekspozycji znalazły się pierścionki, bransolety, naszyjniki, kolie paciorków, zausznice oraz charakterystyczne dla Europy Środkowo-Wschodniej kabłączki skroniowe. Obok nich zobaczymy zawieszki koliste i półksiężycowate, krzyżyki, enkolpiony – czyli relikwiarzowe krzyże noszone na piersi – a także miniaturowe toporki, dzwoneczki, ozdobne sprzączki do pasów i zapinki do spinania okryć wierzchnich.
To nie jest jedynie przegląd form jubilerskich. Wystawa pokazuje zróżnicowanie stylistyczne i technologiczne wyrobów – od prostych odlewów z brązu po kunsztowne, filigranowe ozdoby ze srebra i złota. Te ostatnie pełniły funkcję wyraźnych symboli władzy i wysokiego statusu społecznego. Biżuteria wczesnego średniowiecza była nośnikiem informacji: o przynależności kulturowej, pozycji społecznej, wyznaniu, a czasem o kontaktach handlowych sięgających setek kilometrów.
Szczególne miejsce zajmują elementy skarbu odkrytego w Borucinie – znakomicie zachowane ozdoby, które pozwalają badać zarówno technologię wykonania, jak i kontekst depozycji. W takich przypadkach kluczowe znaczenie ma dokumentacja archeologiczna: precyzyjne określenie warstwy, w której znaleziono zabytek, analiza składu stopów metali, badania śladów użytkowania oraz porównania typologiczne z innymi znaleziskami z Europy Środkowej. Co istotne, eksponaty pochodzą z badań prowadzonych przez ostatnie sto lat na cmentarzyskach, grodziskach i w skarbach odkrywanych nie tylko na terenie Polski, lecz także Białorusi i Ukrainy. To podkreśla ponadregionalny charakter wczesnośredniowiecznych sieci wymiany i kontaktów kulturowych.
„Nad Wisłą, na Urzeczu”
Drugą udostępnioną wystawą jest „Nad Wisłą, na Urzeczu”, poświęcona wynikom wieloletnich badań archeologicznych w dolinie Wisły na południe od Warszawy. Urzecze to specyficzny mikroregion o unikatowej tożsamości kulturowej, kształtowanej przez życie w cieniu wielkiej rzeki. Na wystawie można zobaczyć m.in. świderskie groty strzał, unikatowy skarb z Wilanowa, importy z okresu wpływów rzymskich docierające na Urzecze wiślanym szlakiem oraz zabytki z wykopalisk w Czersku – jednej ze stolic księstwa mazowieckiego. To materiał, który pozwala prześledzić ciągłość osadnictwa i zmiany funkcji tego obszaru od pradziejów po średniowiecze. Szczególną atrakcją jest model szkuty wiślanej z przełomu XV i XVI w. odkrytej w Czersku.
W przypadku takich ekspozycji kluczowa jest metodologia badań. Współczesna archeologia Urzecza to nie tylko klasyczne wykopaliska, ale także analizy paleoekologiczne, badania makroszczątków roślinnych, studia nad dawną hydrologią oraz wykorzystanie metod nieinwazyjnych, takich jak prospekcja geofizyczna czy skanowanie laserowe terenu. Dopiero połączenie tych danych pozwala odtworzyć dawny krajobraz i zrozumieć, jak społeczności adaptowały się do zmiennych warunków środowiskowych.
PMA godziny otwarcia
- Poniedziałek – muzeum nieczynne
- Wtorek – 9:00–16:00
- Środa – 9:00–16:00
- Czwartek – 10:00–18:00
- Piątek – 9:00–16:00
- Sobota – 10:30–18:00
- Niedziela – 11:30–19:00
Edukacja i przyszłość
Po remoncie wznowiono również stacjonarne lekcje muzealne w siedzibie PMA. To ważny element działalności instytucji, która od lat łączy funkcję naukową z popularyzatorską. Muzeum współpracuje z archeologami terenowymi, konserwatorami zabytków, specjalistami od analiz materiałowych i edukatorami, tworząc interdyscyplinarny zespół odpowiedzialny zarówno za badania, jak i ich upowszechnianie.
Najbardziej ambitnym projektem na najbliższe lata jest jednak przygotowanie nowej wystawy stałej, prezentującej najdawniejsze dzieje ziem polskich – od epoki kamienia po późne średniowiecze. Na ekspozycji ma znaleźć się około 3500 zabytków, uzupełnionych o modele, animacje i filmy. Obecnie trwa przetarg na jej realizację. Skala planowanej ekspozycji pokazuje, że PMA nie zamierza jedynie wracać do dawnej formy, lecz aspiruje do wyznaczania nowych standardów prezentacji archeologii w Polsce.
Źródło: strona Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie (pma.pl)
Archeolog, doktor nauk inżynieryjno-technicznych, popularyzator. Pierwsza osoba, z którą powinno się kontaktować w sprawie patronatów i ewentualnej współpracy z „Archeologią Żywą”. Post-doc w Katedrze Antropologii Instytutu Biologii Środowiskowej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół kultury materialnej późnego średniowiecza i wykorzystania nowoczesnych technologii w archeologii. Pasjonat multimediów i gier komputerowych. Prowadzący cyklu cotygodniowych popularnonaukowych webinarów pt. „Kontekst”
