Od gliny do wirtualnej rekonstrukcji. Kaflowe dziedzictwo w nowym świetle

Co wspólnego mają średniowieczna glina, archeologiczny wykop i nowoczesne modelowanie komputerowe? W Opolu powstaje projekt, który pokazuje, że zabytek nie kończy swojej historii w gablocie. Przeciwnie – może zacząć zupełnie nowy rozdział.

Opis projektu

W siedzibie Muzeum Śląska Opolskiego realizowany jest projekt „Od gliny do wirtualnej rekonstrukcji. Kaflowe dziedzictwo w nowym świetle”. Jego osią są kafle piecowe odkryte na terenie Zamku Piastowskiego w Opolu. Jednak przedsięwzięcie nie ogranicza się do samej prezentacji zabytków. Jego celem jest pokazanie całego procesu: od badań archeologicznych i analizy materiału, przez digitalizację, po wirtualną rekonstrukcję i nowe formy narracji muzealnej.

Ogrzewanie zamku i język prestiżu

Kafle piecowe należą do najbardziej charakterystycznych elementów wyposażenia zamków późnego średniowiecza i czasów nowożytnych. Ogrzewały wnętrza, ale jednocześnie pełniły funkcję reprezentacyjną. Reliefowe herby, sceny figuralne, ornamenty roślinne i geometryczne budowały wizualny język władzy i statusu.

Zespół bogato zdobionych kafli z opolskiego zamku, dziś przechowywany w muzeum, stał się punktem wyjścia do działań badawczych i popularyzatorskich. Projekt zakłada ich cyfrową rekonstrukcję 3D oraz próbę odtworzenia całego pieca, aby przywrócić zabytkom pierwotny kontekst funkcjonalny i architektoniczny. Pojedynczy kafel w gablocie jest tylko fragmentem. Dopiero zestawiony z innymi i osadzony w konstrukcji pieca odzyskuje sens.

Od wykopu do modelu 3D

Jednym z kluczowych elementów projektu jest pokazanie zaplecza pracy nad zabytkiem. Zwiedzający mogą prześledzić drogę obiektu – od wydobycia z ziemi po cyfrową animację. Digitalizacja i rekonstrukcja 3D obejmują dokumentację, skanowanie, modelowanie oraz uzupełnianie brakujących partii w przestrzeni wirtualnej. Zastosowanie fotogrametrii i modelowania przestrzennego pozwala wiernie odwzorować powierzchnię obiektu i testować warianty rekonstrukcyjne bez ingerencji w oryginał.

Za część szkoleniową z zakresu grafiki i digitalizacji 3D odpowiada Bevel Studio. Warsztaty skierowano do pracowników instytucji kultury, edukatorów i studentów. Partnerem merytorycznym przedsięwzięcia jest Uniwersytet Wrocławski, od lat współpracujący z Działem Archeologicznym muzeum. W projekt zaangażowani są archeolodzy, edukatorzy i specjaliści od grafiki 3D, co nadaje mu wyraźnie interdyscyplinarny charakter.

Istotnym elementem jest także dostępność. Ekspozycję wzbogacono o kafle dotykowe – od surowego biskwitu po warianty szkliwione – przygotowane z myślą o osobach z dysfunkcjami wzroku, ale dostępne dla wszystkich odbiorców. Dzięki nim można porównać fakturę i technologię wykonania, czego nie odda nawet najlepszy opis.

Kafle jako opowieść o przemianie

Najciekawsze w tym przedsięwzięciu jest jednak coś innego. Kafle piecowe są materialnym śladem dawnego rzemiosła, lokalnych warsztatów, gustów i aspiracji. Dziś stają się także nośnikiem opowieści o przemianie muzeum. Z instytucji przechowującej przeszłość w instytucję, która aktywnie ją interpretuje, rekonstruuje i udostępnia.

„Od gliny do wirtualnej rekonstrukcji” to w istocie historia podwójnej transformacji. Najpierw glina zmienia się w kafel, a potem kafel – w cyfrowy model. Każdy z tych etapów wymaga wiedzy, technologii i wyobraźni. I każdy z nich mówi coś o swoim czasie: o średniowiecznym warsztacie i o XXI-wiecznym laboratorium cyfrowym. W Opolu obie te opowieści spotykają się w jednym miejscu. I to właśnie czyni ten projekt wartym uwagi – nie tylko jako wydarzenie muzealne, lecz jako przykład tego, jak archeologia może funkcjonować w epoce pikseli.

Projekt jest dofinansowany ze środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności – Next Generation EU. Jego całkowita wartość wynosi 222 629,21 zł, z czego 152 646,44 zł pochodzi ze środków Unii Europejskiej. Pozostałe środki zapewniają Samorząd Województwa Opolskiego oraz samo muzeum.