Starożytność

STAROŻYTNOŚĆ to najwcześniejsza epoka historyczna trwająca od wynalezienia pisma (około 4000-3500 lat p.n.e.) do upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku n.e. Jest to okres, w którym powstały pierwsze państwa, rozwijały się cywilizacje oraz powstały podstawy współczesnej kultury, nauki i sztuki.

Starożytność była czasem kluczowych zmian, które ukształtowały świat, jaki znamy dziś. Wprowadzenie pisma, rozwój miast, tworzenie systemów prawnych, religii i sztuki stanowiły fundamenty dla późniejszych epok. Antyk, choć najczęściej omawiany, to tylko fragment tej epoki, której dziedzictwo pozostaje żywe w wielu aspektach współczesnej kultury. Poniżej znajdziecie najważniejsze informacje o starożytności.

RAMY CZASOWE STAROŻYTNOŚCI
Początek starożytności wyznacza wynalezienie pisma w Mezopotamii, a koniec upadek cesarstwa zachodniorzymskiego. W niektórych ujęciach granice te bywają przesuwane w zależności od odkryć archeologicznych. Historycy wcześniejszy okres nazywają w całości prehistorią, ale my archeolodzy jesteśmy bardziej dociekliwi i stworzyliśmy dokładniejszy podział na epoki archeologiczne.

NAJWAŻNIEJSZE CYWILIZACJE:
Do kluczowych cywilizacji starożytności należą:
– Mezopotamia – miejsce narodzin pisma, prawa Hammurabiego i zikkuratów.
– Egipt – rozwój piramid, faraonów i zaawansowanej administracji.
– Grecja – kolebka demokracji, filozofii i sztuki.
– Rzym – fundamenty prawa, inżynierii i kultury zachodniej.
Prócz nich istniało oczywiście pełno innych państw, jednak to tej czwórce historia przypisuje największe zasługi. Stopniowo jednak coraz więcej uwagi poświęca się ludom noszącym miano barbarzyńskich, jak Celtowie, Germanie, Scytowie czy Słowianie (choć to już sama końcówka starożytności). Dziś wiemy bowiem, że i im zawdzięczamy wiele wynalazków i rozwiązań, a studia nad ich bogatymi kulturami cieszą się coraz większą popularnością. Nie można też zapominać o kulturach pozaeuropejskich jak te Doliny Indusu, Persji, Chin czy Mezoameryki.

CZY STAROŻYTNOŚĆ TO ANTYK?
Choć antyk jest często utożsamiany ze starożytnością, stanowi on tylko jej część. Antyk obejmuje okres rozkwitu cywilizacji Grecji i Rzymu, mniej więcej od I tysiąclecia p.n.e. do V wieku n.e. W polskich szkołach właśnie na tej części starożytności skupia się edukacja, przez co antyk jest bardziej znany i rozpoznawalny. Niemniej, inne cywilizacje starożytności, takie jak Mezopotamia, Egipt, Fenicja czy Indie, miały równie ogromne znaczenie dla rozwoju ludzkości.

STAROŻYTNOŚĆ W POLSCE
Dla terenów dzisiejszej Polski nie mówimy o epoce starożytności, ponieważ pierwsze źródła pisane pochodzące bezpośrednio z tych terenów znamy dopiero ze średniowiecza. Co prawda znamy trochę dokumentów opisujących w przybliżeniu nasze ziemie (np. rzymskie czy arabskie), ale wciąż ich autorami nie są byli mieszkańcy ziem leżących nad Odrą i Wisłą.

Dlatego też poprawnym terminem w przypadku ziem współczesnej Polski jest prehistoria, dzieląca się na epoki kamienia, epokę brązu i epokę żelaza. Nie oznacza to jednak, że nikt nie mieszkał na naszych ziemiach! Wprost przeciwnie! Pierwsze grupy ludzkie zamieszkiwały obszar Polski już w paleolicie, ale ich obecność badamy głównie za pomocą archeologii. W związku z tym, że nie wiemy jakie nazwy nosiły tutejsze społeczności, archeolodzy identyfikują różne kultury archeologiczne, jak kultura łużycka czy przeworska, które charakteryzowały się specyficznymi narzędziami, ceramiką i obyczajami.

Najnowsze odkrycia i wyniki badań publikowane w kwartalniku Archeologia Żywa