Skarb Średzki w nowej odsłonie. We wrześniu otwarcie zmodernizowanej wystawy

Jedno z najcenniejszych znalezisk archeologicznych w Polsce doczeka się nowej oprawy. Muzeum Regionalne w Środzie Śląskiej kończy modernizację wystawy stałej poświęconej Skarbowi Średzkiemu. Jej uroczyste otwarcie zaplanowano na 4 września 2026 roku o godz. 15.00.

Skarb Średzki od lat pozostaje najważniejszym punktem ekspozycji Muzeum Regionalnego w Środzie Śląskiej i jednym z najbardziej niezwykłych zespołów średniowiecznych zabytków prezentowanych w polskich muzeach. W tym roku poświęcona mu wystawa przechodzi modernizację, która ma nie tylko odświeżyć przestrzeń muzealnego skarbca, ale również pozwolić opowiedzieć historię znaleziska w nowy, bardziej przystępny sposób. Projekt realizowany jest dzięki dofinansowaniu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. W ramach prac przestrzeń wystawiennicza zostanie wyposażona w nowoczesny sprzęt ekspozycyjny oraz rozwiązania multimedialne.

Zmianie ulega jednak nie tylko sposób prezentacji zabytków. Założenia merytoryczne zmodernizowanej wystawy mają koncentrować się przede wszystkim na losach Skarbu Średzkiego na przestrzeni dziejów. Zwiedzający poznają więc nie tylko same klejnoty i monety, ale również ludzi oraz wydarzenia, które mogły doprowadzić do zgromadzenia, ukrycia, a wiele stuleci później także przypadkowego odkrycia niezwykłego depozytu.

Królewski skarb

Skarb Średzki odkryto w 1988 roku podczas prac ziemnych prowadzonych w Środzie Śląskiej. W jego skład wchodzą nie tylko tysiące monet, w tym niemal 4000 groszy praskich, ale także wyjątkowe złote klejnoty o monarszym rodowodzie: korona, zapona, zawieszki, bransoleta i pierścienie. Całość należy dziś do najcenniejszych zespołów średniowiecznego złotnictwa odkrytych w Europie. Wieloletnie badania pozwoliły powiązać najcenniejsze elementy skarbu z kręgiem europejskich elit XIV wieku, a część klejnotów z Blanką de Valois, pierwszą żoną późniejszego cesarza Karola IV Luksemburskiego. Po jej śmierci kosztowności mogły zostać wykorzystane jako zastaw i w ten sposób trafić do Środy Śląskiej, gdzie jedną z postaci pojawiających się w rekonstrukcjach ich losów jest średzki Żyd Mojżesz. Nadal nie wiadomo jednak, dlaczego depozyt ostatecznie ukryto i nigdy po niego nie wrócono. Jedna z hipotez wiąże te wydarzenia z prześladowaniami ludności żydowskiej w czasie epidemii czarnej śmierci.

Równie burzliwa była współczesna historia znaleziska. Skarb odkryto przypadkowo podczas robót budowlanych, a część zabytków została początkowo rozproszona. Dopiero późniejsze działania archeologów, muzealników i służb pozwoliły odzyskać znaczną część depozytu i zabezpieczyć go dla przyszłych pokoleń. Dziś Skarb Średzki jest jednym z symboli miasta, a zmodernizowana wystawa ma opowiadać nie tylko o samych królewskich klejnotach, lecz także o ich pochodzeniu, kolejnych właścicielach, okolicznościach ukrycia i niezwykłej historii odkrycia.

Dziś Skarb Średzki jest jednym z symboli miasta, a jego historia łączy archeologię, numizmatykę, historię średniowiecznej Europy i dzieje niezwykłego odkrycia sprzed niespełna czterech dekad. Nowa wystawa ma pozwolić spojrzeć na tę historię szerzej – nie tylko przez pryzmat efektownych królewskich klejnotów, ale również ich pochodzenia, kolejnych właścicieli, okoliczności ukrycia oraz XX-wiecznego odnalezienia. Projekt modernizacji wystawy został objęty patronatem medialnym „Archeologii Żywej”.