Queens of Spades, czyli kobiety w archeologii

Gdy archeologia leżała u swych podstaw wydaje się, że podobnie jak w innych dziedzinach była zdominowana ona przez mężczyzn. Jak bardzo możemy być w błędzie opierając swą wiedzę na popularnie znanych faktach? Okazuje się, że kobiety w archeologii odgrywały niejednokrotnie znaczącą rolę.

Parafrazując tytuł znanego utworu zespołu Motörhead, chcemy zaznaczyć, że były to osoby ponadprzeciętne. Kobiety w archeologii zwykle nie przejmowały się stereotypami. Żadne z przeciwności nie były dla nich na tyle duże by zatrzymać je w osiągnięciu celu. Wiele z nich dzięki swojej niezłomnej pracy doczekało się niesamowitych przydomków jak np. Królowa Pustyni czy Dama Linii. Poniżej przybliżamy parę najbardziej zawadiackich dam, które stwierdziły, że wolą same wziąć sprawy w swoje ręcę i popchnąć naukę do przodu.

Jane Dieaulafoy (1851-1916)

Francuska archeolog, podróżniczka i żołnierz. Jane daleko odbiegała od stereotypowego obrazu wiktoriańskiej damy. Francuski rząd przyznał jej specjalne pozwolenie na noszenie spodni. Wraz z mężem, przebrana za mężczyznę, walczyła w wojnie francusko-pruskiej i podróżowała dookoła świata.

Odwiedziła ona Marsylię, Ateny, Istambuł, Poti, Erewań, Jolfā, Tebriz, Kazwin, Teheran, Isfahan, Persepolis, Shiraz, Sarwestan, Firuzabad i Suzę. Dokonała tego oczywiście w całości konno.

Najbardziej jednak znana jest ona z prowadzenia wykopalisk w Suzie. Prowadziła tam ekipę pracowników liczącą setki mężczyzn. Podczas badań wykorzystywała ona wymyślone przez siebie metody dokumentacji. Monitorowała ona przebieg wykopalisk, dokładnie mapując, opisując i rekontruując  wszystko co zostało odkryte((Adams A., 2010, Jane Dieulafoy-All Dressed Up In a Man’s Suit [w:] Ladies of the Field: Early Women Archaeologists and their Search for Adventure, Greater Books)).

 Gertrude Margaret Lowthian Bell (1868-1926)

Brytyjska archeolog, podróżniczka, pisarka, doradca polityczny i szpieg. Jej pseudonim w raportach wywiadu brzmiał „GLB”. Po ukończeniu studiów na uniwersytecie w Oksfordzie szybko wyruszyła w dalekie podróże towarzysząc swojej rodzinie.

W 1892 r. trafiła do Teheranu gdzie zaczęła naukę perskiego. Później przyszedł czas na arabski, naukę fotografowania i studiowanie historii Bliskiego Wschodu. Lista miejsc, które odwiedziła oraz osób, które poznała jest niesamowicie długa. Fotografowała, opisywała, wykonywała pomiary terenu, pisała kolejne książki, badała kolejne stanowiska. Wydawało się, że nie jest ona w stanie zaprzestać szerokiej działalności.

Wraz w wybuchem I wojny światowej stała się idealnym źródłem informacji na temat wrogów Wielkiej Brytanii. Ostatecznie pokłóciła się ona z władzami w sprawie roli samych Brytyjczyków w przyszłości Iraku. Założyła Muzeum Irackie w Bagdadzie((Cooper L., 2016, In Search of Kings and Conquerors: Gertrude Bell and the Archaeology of the Middle East, I B TAURIS)).

Hrabianki Szembekówny – Jadwiga (1883-1939) i Zofia (1884-1974)

Polskie archeolożki, etnografki, wolontariuszki i pisarki. Były córkami ziemiańskiej rodziny. Już jako nastolatki założyły charytatywny Związek Dzieci Polskich i zorganizowały tajną szkołę w rodzinnych Siemianicach. Mając po 14. i 12. lat, nawiązując kontakt z kustoszem z Poznania, Bolesławem Erzepkim, rozpoczęły własne badania archeologiczne cmentarzyska z okresu wpływów rzymskich.

Przed przystąpieniem do badań musiały się one zapoznać z literaturą fachową ponieważ efekty prac zostały zadokumentowane i ostatecznie opublikowane w 1902 r ((Sprawozdanie z poszukiwań archeologicznych odbytych ostatniemi laty w Siemianicach (powiat kępiński) podała Jadwiga Szembekówna, „Roczniki” TPNP 1902, t 29.)). Wtedy to jeszcze w każdym niemal pałacu czy dworze gromadzono znaleziska archeologiczne, pochodzące najczęściej z obszaru danej majętności ziemskiej. Przypadkowe odkrycia, niekiedy poparte celowymi eksploracjami, często pozbawione były jakiegokolwiek dokumentującego je śladu na piśmie; rzecz działa się bowiem w zasięgu prywatności posesjonata.

Gdy po ślubie starsza siostra opuściła rodzinną miejscowość, Zofia kontynuowała badania archeologiczne. Jadwiga była uzdolniona muzycznie i plastycznie. Te ostatnie zdolności wykorzystała szczególnie w swoich badaniach etnograficznych i archeologicznych dzięki którym stworzyła pionierskie prace na temat wielkopolskiej kultury ludowej((Fogel J., 2004, Hrabianki Szembekówny – pionierki archeologii wielkopolskiej z przełomu XIX i XX wieku, Folia Praehistorica Posnaniensia, t. XII, s. 7-45)).

Harriet Boyd Hawes (1871-1945)

Amerykańska archeolog, instuktorka greki, sanitairuszka, wolontariuszka. Jej próba dołączenia do wykopalisk w Atenach jako studentka archeologii spotkała się z całkowitą odmową uczących ją profesorów. Ona oczywiście miała głęboko gdzieś zdanie starych pierników i sama wyruszyła na Kretę. Na całe szczęście gdyż na miejscu odkryła stanowisko Gurnia – pierwsze kiedykolwiek odkryte i w całości przebadane założenie miejskie kultury minojskiej z wczesnej epoki brązu.

Na stanowisku oczywiście dowodziła tabunami pracowników, prowadziła dokładną dokumentację, a publikacja wyników przyniosła jej międzynarodową sławę. Na dodatek, oprócz tego wszystkiego, służyła jako sanitariuszka w greckiej armii podczas wojny grecko-tureckiej, a w późniejszych latach walczyła o prawa kobiet((Allsebrook M., 2003, Born to Rebel: The Life of Harriet Boyd Hawes, Oxbow Books)).

Kathleen Kenyon (1906-1978)

Brytyjska archeolog. Jako pierwsza kobieta w historii została wybrana na przewodniczącą Oksfordzkiego Towarzystwa Archeologicznego. Współpracowała z czołowym archeologiem brytyjskim sir Mortimerem Wheelerem, z czasem sama stając się najbardziej czołową postacią brytyjskiej archeologii neolitu na Bliskim Wschodzie.

Wraz z wcześniej wspomnianym wypracowali własną metodę prowadzenia wykopalisk zwaną Metodą Wheeler-Kenyon. Polegała ona w skrócie na dzieleniu powierzchni wykopu na mniejsze sektory i pozostawianie świadków profilowych. To właśnie jej badania w Jerychu odkryły, że jest to najdłużej, nieprzerwanie zamieszkane miasto na świecie. Zostało założone ok. 11 tys. lat temu!

Tatiana Proskouriakoff (1909-1985)

Rosyjska archeolog, lingwistka i architekt. Do Ameryki dostała się wraz z rodziną i dyplomatyczną misją. Po rewolucji pozostali oni w Stanach Zjednoczonych. Wykazywała się talentem do nauki, pasją i ciężką pracą. Pomimo braku wykształcenia w dokładnie tej specjalizacji otrzymała zaproszenie na prace badawcze miasta Majów w Piedras Negras.

Szybko zainteresowała się architekturą Majów, tworząc rekonstrukcje i rysunki budynków. To jednak ich hieroglify stały się jej prawdziwą pasją. Jej praca została uznana za przełom w badaniach nad nimi. Odkryła ona, że tak naprawdę zawierają one przekazy historyczne na temat panujących dynastii. To było pierwszym krokiem do rozszyfrowania reszty.

Wanda Sarnowska (1911-1989)

Polska archeolog i muzeolog. Specjalistka w zakresie wczesnej epoki brązu. Studiowała na Uniwersytecie Warszawskim, podczas II wojny światowej kontynuując na tajnym Uniwersytecie. Pracowała w niezliczonej liczbie muzeów i innych placówek, rozpoczynając na szeroką skalę wykopaliska ratownicze na wielu stanowiskach.

W 1959 r. rozpoczęła wydawanie pierwszego na Śląsku czasopisma archeologiczno-muzealnego Silesia Antiqua. Szczególne z kolei zainteresowanie kulturą unietycką doprowadziło do publikacji pierwszej monografii tej kultury w archeologii polskiej((Sarnowska W., 1969, Kultura unietycka w Polsce. T. 1. Wrocław-Warszawa-Kraków)).

Była propagatorką zaciśnionej współpracy różnych ośrodków jak i wszechstronnej popularyzacji archeologii – wprowadziła „środy muzealne” i coroczne „tygodnie archelogii”.

Maria Reiche (1903-1998)

Podobny obraz

Niemiecka archeolog oraz matematyczka. Przyjechała do Peru uczyć w niemieckiej szkole w Cuzco. Wszystko zmieniło się w 1940 r. Gdy Paul Koso, amerykański historyk podczas okolicznych prac w terenie zauważył, że Słońce podczas przesilenia zimowego znajduje się dokładnie nad jedną z linii, rozpoczął on poszukiwania kogoś o wykształceniu matematycznym. Potrzebując pomocy w przeprowadzenia wymaganych obliczeń zatrudnił Marie.

Była ona przekonana, że linie stanowią gigantyczny astronomiczny kalendarz wskazujący m.in. odpowiedni czas na sianie, zbiory i dystrybucję żywności. Poświęciła ona tej zagadce całe swoje życie. W zbudowanej przez siebie prymitywnej chacie żyła na pustyni przez 40 lat badając chyba najbardziej znane na świecie geoglify. Mieszkańcy uważali ją za wariatkę lub czarownicę. Może trochę po trochu obojga. Jednak to dzięki jej wysiłkom rysunki z Nazca przetrwały do dziś, utrwalając się w świadomości całego świata i trafiając na listę zabytków światowego dziedzictwa UNESCO((Reiche M., 1968, Mystery of the Desert)).

Zofia Kielan-Jaworowska (1925-2015)

Polska paleobiolog oraz podróżniczka. Jedyna nie-archeolog na naszej liście. Studiowała na Uniwersytecie Warszawskim, potem na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym. Brała udział w powstaniu warszawskim jako sanitariuszka. Pierwszy raz marzyła o wyprawie do Mongolii w czasie II wojny światowej gdy słyszała o niej na tajnych kompletach. W początkach pracy naukowej badała trylobity ordowiku i dewonu Europy Środkowej.

W latach 1963–1971 była organizatorem i kierownikiem serii polsko-mongolskich wypraw paleontologicznych na pustyni Gobi. Dokonując niesamowitych wyczynów przywódczych, organizatorskich, menadżerskich i naukowych osiągnięto sukces. Odkryto szereg nowych gatunków dinozaurów i pierwotnych ssaków z epoki późnej kredy – zdobyto największą ówczas kolekcję czaszek ssaków na świecie. Jej książka Ssaki ery dinozaurów, znajduje się na półkach każdego paleobiologa zajmującego się ssakami… na całym świecie.

Jej współpracownik Zhe-Xi Luo stwierdził kiedyś, że „na przestrzeni ostatnich 100. lat, w temacie badań ssaków całego mezozoiku jedynie amerykański paleontolog George Gaylord Simpson mógłby się jej równać” ((George Gaylord Simpson kładł podwaliny pod biologię XX wieku)).

(Źródło: m.in. TrowelBlazersDigventures)

ŹleKiepskoŚrednioDobrzeWspaniale (2 ocen, średnio: 5,00 z 5)
Loading...
Radosław Biel

Deus Ex E-Machina
Home Page  Public Email  Researchgate  Academia  Twitter  Facebook  LinkedIn  Google+ 

Redaktor wpisów internetowych "Archeologii Żywej". Archeolog. Doktorant Politechniki Wrocławskiej. Absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego. W sprawie problemów ze stroną lub mediami społecznościowymi walić śmiało! ...więcej →

NEWSLETTER
Dołącz do grona miłośników Archeologii Żywej! Podaj nam swojego maila, a powiadomimy Cię o nowych artykułach, zbliżających się konferencjach oraz przyszłych numerach i konkursach.
My także nienawidzimy bałaganu w skrzynce pocztowej, dlatego nikomu nie sprzedamy, ani nie udostępnimy Twojego adresu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

126 Udostępnień
Udostępnij125
+11
Tweetnij
Udostępnij
Przypnij